Nâng tầm giá trị nông sản trên nền tảng số

Mỗi sản phẩm nông nghiệp không chỉ đơn thuần là thành quả của lao động mà đó chính là một “sứ giả” mang trong mình câu chuyện về đất đai, khí hậu và văn hóa sản xuất, sinh hoạt của người dân địa phương. Khi những câu chuyện ấy được kể bằng hình ảnh chân thực, bằng sự minh bạch trong từng công đoạn sản xuất và được lan tỏa nhờ công nghệ số, nông sản quê hương như có thêm tiếng nói, chạm đến niềm tin của người tiêu dùng và mở lối vươn xa trên thị trường.

Khi đặc sản địa phương có thêm tiếng nói số

“Giữa mây núi Bình Liêu, miến dong Bình Liêu vẫn mang một vẻ rất riêng. Không chỉ bởi cái tên gắn với vùng đất, mà còn bởi sợi miến trong, dai giòn, khi chế biến vẫn giữ được độ ngon và cảm giác trọn vị trong từng món ăn. Từ một món ăn quen thuộc trong những bữa cơm gia đình, miến dong Bình Liêu dần trở thành một đặc sản được nhiều người biết đến, lựa chọn để thưởng thức và làm quà. Mộc mạc, gần gũi nhưng có nét riêng rất Bình Liêu”.

Trên Fanpage Miến dong Bình Liêu - Đặc sản miền biên viễn, sản phẩm miến dong được giới thiệu bằng những lời mộc mạc, gần gũi như thế. Kể câu chuyện về vùng đất gắn với nông sản, đăng tải một đoạn video ghi lại cảnh người dân thu hoạch dong riềng, hình ảnh nhà xưởng đang vận hành… đó là cách mà Công ty CP Thương mại và Dịch vụ Bình Liêu (xã Lục Hồn, TP Quảng Ninh) đang lựa chọn để nông sản nói lên tiếng nói của mình, khẳng định giá trị từ chiều sâu bản sắc.

Nếu trước đây, miến dong Bình Liêu chủ yếu được tiêu thụ tại các phiên chợ địa phương, người mua ở xa khó tiếp cận thông tin về sản phẩm, thì nay, mạng xã hội mở thêm cánh cửa kết nối trực tiếp với khách hàng.

Theo anh Nguyễn Xuân Tùng, Giám đốc Công ty CP Thương mại và Dịch vụ Bình Liêu: Những thước phim hay hình ảnh ghi lại hành trình làm miến giúp người xem hình dung rõ hơn từng công đoạn, từ thu hoạch củ dong riềng, sơ chế nguyên liệu, nghiền lọc tinh bột đến tráng bánh, kéo sợi và phơi miến. Đằng sau thành phẩm là sự tỉ mỉ của người thợ, kinh nghiệm chế biến được tích lũy qua thời gian và điều kiện tự nhiên của vùng cao Bình Liêu. Mỗi hình ảnh được chia sẻ góp phần đưa câu chuyện về vùng nguyên liệu, nghề làm miến và con người nơi đây đến gần hơn với người tiêu dùng.

Cách làm này giúp những người sản xuất như Công ty CP Thương mại và Dịch vụ Bình Liêu chủ động giới thiệu sản phẩm, đồng thời tạo điều kiện để khách hàng tìm hiểu kỹ hơn về nguồn gốc và quy trình chế biến trước khi lựa chọn. Công nghệ số vì thế trở thành cầu nối đưa đặc sản vượt khỏi phạm vi thị trường quen thuộc, mở rộng cơ hội tiếp cận khách hàng qua các kênh bán hàng trực tuyến. Cùng với chất lượng sản phẩm và việc chuẩn hóa sản xuất thì câu chuyện về vùng đất, con người và nghề làm miến góp phần bồi đắp giá trị thương hiệu, để mỗi gói miến đến tay người mua mang theo cả hương vị đặc trưng lẫn niềm tự hào của người dân Bình Liêu.

Nếu miến dong Bình Liêu kể câu chuyện về vùng nguyên liệu và nghề làm miến qua những thước phim trên mạng xã hội, thì kênh TikTok “Đoan Trang Quảng Ninh” lại đưa sản vật đến gần người xem bằng những lát cắt chân thực của đời sống ngư dân.

Với gần 174.000 người theo dõi kênh “Đoan Trang Quảng Ninh” thu hút sự chú ý bằng những thước phim về cuộc sống thường nhật người dân vùng biển. Những video ghi lại hành trình đánh bắt sá sùng, câu mực, bắt ốc hay chế biến sứa có hàng triệu lượt xem, tương tác. Không cầu kỳ về kỹ thuật dàn dựng, sức hấp dẫn của các video đến từ những hình ảnh sống động về đời sống lao động của ngư dân, những sản vật đặc trưng của vùng biển Quảng Ninh và cách chúng được đưa lên bàn ăn. Những câu chuyện được kể bằng hình ảnh gần gũi ấy góp phần đưa sản vật vượt khỏi phạm vi quen thuộc, giúp người xem hiểu thêm về nguồn gốc sản phẩm, công sức của người lao động và nét riêng của ẩm thực địa phương. Đây cũng là tiền đề để câu chuyện về sản vật tiếp tục được kết nối với hoạt động tiêu thụ, du lịch trải nghiệm và quảng bá hình ảnh Quảng Ninh.

Chia sẻ về cách làm này, chị Đoan Trang cho biết, chị bắt đầu tham gia TikTok từ năm 2022, ban đầu chỉ đăng tải những video giới thiệu món ngon từ hải sản Quảng Ninh. Nhận thấy tiềm năng của nền tảng, chị dần đầu tư hơn cho nội dung, đưa vào video cả câu chuyện nuôi trồng, đánh bắt, chế biến hải sản và công việc thường ngày của ngư dân. Hình ảnh và những câu chuyện chân thực ấy giúp khách hàng tin tưởng hơn về sản phẩm, mở thêm nhiều cơ hội đầu ra.

Và câu chuyện về nông sản sẽ thêm sức thuyết phục khi những giá trị được giới thiệu có thể kiểm chứng bằng thông tin cụ thể, minh bạch. Với Công ty TNHH Thương mại Dịch vụ và Xuất nhập khẩu Quy Hoa (xã Đường Hoa), bên cạnh câu chuyện về một thức uống có giá trị dược liệu cao, hơn 200 cây trà hoa vàng nguyên liệu của doanh nghiệp này đã được gắn mã QR để lưu lại thông tin về giống cây, tuổi cây, các đợt ra hoa và quá trình chăm sóc. Chỉ với một thao tác quét mã trên điện thoại, người dùng có thể tìm hiểu những thông tin này, hiểu rõ hơn hành trình sinh trưởng của cây trà trước khi trở thành sản phẩm hàng hóa.

Anh Phạm Văn Gia, Phó Giám đốc sản xuất Công ty, cho biết: Với doanh nghiệp, việc số hóa dữ liệu vừa hỗ trợ theo dõi quá trình chăm sóc, vừa góp phần minh bạch nguồn gốc nguyên liệu, tạo thêm căn cứ để khách hàng tin tưởng lựa chọn sản phẩm. Đây cũng là tiêu chí quan trọng để sản phẩm vươn xa đến những thị trường khó tính ở nước ngoài.

Mỗi mã QR không đơn thuần là một công cụ tra cứu, mà còn là cách người sản xuất kể câu chuyện về vùng nguyên liệu bằng những dữ liệu cụ thể. Nhờ đó mà những thông tin tưởng chừng chỉ nằm trong sổ sách sản xuất, qua sự tiếp sức của công nghệ đã giúp hành trình của cây trà trở nên rõ ràng, gần gũi hơn với người tiêu dùng.

Mở đường nông sản vươn xa trên môi trường số

Nếu chất lượng là nền tảng thì câu chuyện sản phẩm chính là cầu nối đưa nông sản đến gần hơn với thị trường. Trong môi trường kinh doanh ngày càng số hóa, quảng bá sản phẩm không còn bó hẹp ở hội chợ, cửa hàng hay những cuộc gặp trực tiếp. Hình ảnh, video về quy trình sản xuất, livestream tại vùng nguyên liệu hay mã QR truy xuất nguồn gốc đang mở rộng cánh cửa giúp người tiêu dùng hiểu rõ hơn về sản phẩm, qua đó bồi đắp niềm tin và tạo dấu ấn trên thị trường.

Sở hữu nhiều không gian sinh thái, từ miền núi, trung du, đồng bằng đến ven biển, hải đảo, Quảng Ninh có hệ sản vật phong phú, mang đậm dấu ấn địa phương. Mỗi sản phẩm chứa đựng hương vị riêng, phản ánh điều kiện tự nhiên, kinh nghiệm sản xuất và văn hóa cộng đồng. Đây là nguồn chất liệu quý để xây dựng thương hiệu, tạo khác biệt cho nông sản. Tuy nhiên, trong thị trường cạnh tranh, chất lượng thôi chưa đủ để bảo đảm đầu ra ổn định. Người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến nguồn gốc, quy trình sản xuất, độ an toàn và uy tín thương hiệu. Vì vậy, kể câu chuyện sản phẩm còn là cách người sản xuất làm rõ giá trị khác biệt, giúp khách hàng có thêm cơ sở lựa chọn.

Thời gian qua, Quảng Ninh đã khuyến khích các cơ sở sản xuất, hợp tác xã, doanh nghiệp đổi mới phương thức quảng bá, gắn xây dựng thương hiệu với nâng cao chất lượng. Chương trình “Mỗi xã, phường một sản phẩm” (OCOP) đã góp phần chuẩn hóa quy trình sản xuất, nâng cao chất lượng, hoàn thiện bao bì, nhãn mác và định hình thương hiệu cho các sản vật đặc trưng của Quảng Ninh. Đây là tiền đề quan trọng để mỗi sản phẩm có thêm cơ sở khẳng định giá trị riêng, kể câu chuyện về vùng đất, nguyên liệu, phương thức sản xuất và tâm huyết của người làm ra sản phẩm. Đến nay, thành phố có 439 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, gồm 16 sản phẩm 5 sao, 97 sản phẩm 4 sao và 326 sản phẩm 3 sao. Những kết quả này tạo nền tảng để đặc sản địa phương nâng cao sức cạnh tranh, mở rộng thị trường và đưa những giá trị bản địa đến gần hơn với người tiêu dùng.

Cùng với xây dựng thương hiệu, thành phố cũng đang chú trọng trang bị kỹ năng số cho người sản xuất, hỗ trợ quảng bá và tiêu thụ nông sản trên môi trường trực tuyến. Các lớp tập huấn tập trung vào kỹ năng sử dụng mạng xã hội, livestream bán hàng, xử lý đơn hàng, thanh toán không dùng tiền mặt và kết nối logistics. Từ đầu năm đến nay, hội nông dân các cấp đã trang bị kiến thức, kỹ năng số cho 54.670 lượt hội viên, nông dân; hỗ trợ gần 2.500 lượt hội viên có tài khoản trên sàn thương mại điện tử. Các cấp hội còn hướng dẫn sử dụng thiết bị thông minh, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong sản xuất, quảng bá và tiêu thụ nông sản.

Tại cơ sở, các tổ công nghệ số cộng đồng hỗ trợ người dân tiếp cận công nghệ, từng bước tháo gỡ những khó khăn ban đầu. Việc phối hợp với các sàn thương mại điện tử, xây dựng gian hàng số và tổ chức livestream trong các chương trình xúc tiến thương mại cũng mở thêm kênh tiếp cận khách hàng, nhất là với nông sản ở vùng sâu, vùng xa.

Cuối tháng 7 vừa qua, tại phường Quảng Yên, lần đầu tiên chính quyền địa phương đã tổ chức livestream giới thiệu, quảng bá sản phẩm na dai, na bở Tiền An. Chương trình đã nhận được sự theo dõi của đông đảo khách hàng và nhận nhiều lượt tương tác và chia sẻ của người dân. Đã có nhiều người đặt hàng trực tuyến, trong đó đáng chú ý có gia đình nông dân đã nhận được đơn hàng lên đến 200kg na, và chỉ sau đó 1 tuần, gần như các nhà vườn và nhà dân ở Quảng Yên đều không còn sản phẩm để bán.

Ông Đoàn Phúc Trường, Phó Chủ tịch UBND phường Quảng Yên chia sẻ: “Lần đầu tiên, phường chủ trì một phiên livestream giới thiệu sản phẩm đặc sản địa phương. Đây không chỉ là một hoạt động xúc tiến thương mại, mà còn minh chứng cho sự đổi mới trong tư duy phục vụ người dân, thể hiện tinh thần đổi mới, chủ động ứng dụng công nghệ số để hỗ trợ quảng bá nông sản, kết nối người dân với thị trường và đưa đặc sản địa phương đến với người tiêu dùng”.

Tương tự, tại xã Quảng Đức, phiên livestream quảng bá khoai môn Quảng Đức vừa qua cũng ghi nhận kết quả tích cực. Chỉ trong khoảng một giờ phát trực tiếp, gần một tấn khoai môn đã được khách hàng đặt mua. Thông qua hình thức giới thiệu trực quan, người xem có thể tìm hiểu đặc điểm sản phẩm, trao đổi thông tin và đặt hàng ngay trên nền tảng số. Không chỉ mở thêm một kênh tiêu thụ cho nông sản địa phương, giúp người sản xuất tiếp cận khách hàng rộng hơn, rút ngắn khoảng cách giữa vùng trồng và thị trường, mỗi phiên livestream còn là dịp giới thiệu câu chuyện về vùng nguyên liệu, điều kiện canh tác và công sức của người nông dân, qua đó từng bước tạo dựng dấu ấn cho sản phẩm trên thị trường.

Cùng với việc đưa nông sản lên các nền tảng thương mại số, minh bạch nguồn gốc là một mắt xích quan trọng trong quá trình xây dựng niềm tin. Hệ thống minh bạch thông tin, truy xuất nguồn gốc nông sản, thực phẩm bằng mã QR của thành phố đã cấp 1.387 tài khoản, gồm 290 tài khoản quản lý và 1.097 tài khoản dành cho cơ sở sản xuất, kinh doanh; đồng thời quản lý 2.689 sản phẩm gắn mã QR. Chỉ với thao tác quét mã, người tiêu dùng có thể tra cứu thông tin nguồn gốc, tìm hiểu rõ hơn về hành trình sản xuất và những đặc điểm riêng của sản phẩm. Đây cũng là cơ sở để các đơn vị sản xuất tăng cường quản lý chất lượng, nâng cao tính minh bạch trong kinh doanh.

Thời gian qua, Sở Nông nghiệp và Môi trường, Sở Công Thương cũng đã phối hợp kết nối doanh nghiệp thương mại điện tử với hệ thống phân phối truyền thống và các nhà sản xuất thông qua những chương trình như phân phối thực phẩm an toàn, khuyến mại trực tuyến cùng các hoạt động xúc tiến thương mại trên internet. Những kết nối này mở thêm cơ hội tiêu thụ, đồng thời thúc đẩy hợp tác giữa các doanh nghiệp và củng cố niềm tin của người tiêu dùng vào giao dịch trực tuyến.

Dù vậy, danh hiệu OCOP, mã truy xuất hay độ phủ trên mạng xã hội mới là điều kiện ban đầu. Để đứng vững trên thị trường, mỗi sản phẩm cần duy trì chất lượng đồng đều, bảo đảm an toàn thực phẩm, ổn định nguồn nguyên liệu và đáp ứng khả năng cung ứng. Các hộ sản xuất, hợp tác xã và doanh nghiệp cũng cần tăng cường liên kết, đầu tư chế biến, bảo quản, hoàn thiện bao bì và mở rộng kênh phân phối. Hiệu quả của việc xây dựng thương hiệu cần được đo bằng sức tiêu thụ, thu nhập của người sản xuất, việc làm tại địa phương và khả năng duy trì chất lượng lâu dài.

Nông sản Quảng Ninh đang có thêm nhiều cơ hội để kể câu chuyện của mình. Đó không chỉ là câu chuyện về những sản vật được thiên nhiên ưu đãi, mà còn là hành trình con người chủ động tạo dựng giá trị từ chính nguồn lực bản địa. Khi người sản xuất biết thổi hồn vào sản phẩm, biến mỗi lá trà, sợi miến thành một "đại sứ văn hóa", và khi công nghệ số đóng vai trò là chiếc cầu nối minh bạch, tin cậy - nông sản Quảng Ninh không chỉ dừng lại ở việc giải quyết bài toán "được mùa mất giá", mà còn tự tin bước ra những thị trường lớn, khẳng định vị thế của nông sản Việt.