Nghị định số 71/2026/NĐ-CP được ban hành nhằm hoàn thiện khung pháp lý xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử.
Ngày 21.3, Bộ Khoa học và Công nghệ thông tin về Nghị định số 71/2026/NĐ-CP do Chính phủ ban hành ngày 9.3.2026, quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử. Nghị định có hiệu lực từ ngày 1.5.2026, thay thế Nghị định số 107/2013/NĐ-CP và bãi bỏ một phần quy định tại Nghị định số 126/2021/NĐ-CP.
Việc ban hành nghị định nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý, tạo cơ sở răn đe và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm trong hoạt động ứng dụng bức xạ và hạt nhân. Đồng thời, góp phần xử lý kịp thời các vi phạm theo tính chất, mức độ, khắc phục vướng mắc thực tiễn, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, bảo đảm an toàn bức xạ và an ninh hạt nhân phục vụ mục đích phát triển vì hòa bình.
Một điểm đáng chú ý là nghị định đã làm rõ ranh giới giữa vi phạm hành chính và tội phạm. Nguyên tắc được xác định chỉ xử phạt hành chính với các hành vi chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự. Các hành vi như thăm dò khoáng sản phóng xạ không phép, nhập khẩu chất thải phóng xạ, vi phạm quy trình xả thải hoặc để xảy ra sự cố bức xạ nếu có dấu hiệu tội phạm sẽ bị chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra để xử lý hình sự.
Đáng lưu ý, với hành vi sử dụng, vận chuyển hoặc lưu giữ nguồn phóng xạ không có giấy phép hoặc giấy phép hết hạn, cơ quan chức năng không xử phạt hành chính ngay mà chuyển hồ sơ sang cơ quan Công an. Chỉ khi chưa đủ yếu tố cấu thành tội phạm mới áp dụng xử phạt hành chính.
Nghị định cũng điều chỉnh tăng mức tiền phạt từ 1,5 đến 2,5 lần đối với phần lớn hành vi vi phạm. Mức phạt được thiết kế theo hướng phân hóa dựa trên số lượng thiết bị bức xạ và mức độ nguy hiểm của nguồn phóng xạ, bảo đảm phù hợp thực tế.
Cùng với đó, nhiều nhóm hành vi vi phạm mới được bổ sung như liên quan đến an ninh nguồn phóng xạ, vật liệu hạt nhân, hoạt động của nhà máy điện hạt nhân theo toàn bộ vòng đời, lò phản ứng nghiên cứu, quản lý dữ liệu và chuyển đổi số trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử. Quy định này nhằm tránh khoảng trống pháp lý và thích ứng với yêu cầu quản lý hiện đại.
Nghị định cũng sửa đổi, bổ sung thẩm quyền xử phạt và lập biên bản vi phạm hành chính, phân định rõ trách nhiệm giữa các cơ quan như Ủy ban nhân dân các cấp, cơ quan quản lý an toàn bức xạ và lực lượng liên quan, bảo đảm thống nhất trong thực thi.
Bên cạnh hình thức cảnh cáo và phạt tiền, nghị định quy định thêm nhiều hình thức xử phạt bổ sung như tước quyền sử dụng giấy phép, đình chỉ hoạt động có thời hạn, tịch thu tang vật, trục xuất cá nhân nước ngoài. Đồng thời, bổ sung các biện pháp khắc phục hậu quả như buộc thực hiện biện pháp bảo đảm an toàn, kiểm định thiết bị, thu hồi kết quả dịch vụ, sửa chữa hoặc thay thế các cấu trúc không bảo đảm an toàn.
Theo đánh giá, nghị định mới thể hiện xu hướng siết chặt quản lý, nâng cao tính răn đe và tiệm cận yêu cầu quản lý hiện đại. Rủi ro bị xử lý hình sự có thể gia tăng khi nhiều hành vi trước đây chỉ bị xử phạt hành chính nay có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu đủ yếu tố.
Việc tăng mạnh mức phạt và mở rộng hành vi vi phạm cũng tạo áp lực tuân thủ lớn hơn đối với tổ chức, cá nhân. Các đơn vị phải rà soát quy trình, bảo đảm đầy đủ điều kiện an toàn, thực hiện đúng quy định cấp phép và nghĩa vụ liên quan.
Đối với các cơ sở hạt nhân, đặc biệt là dự án nhà máy điện hạt nhân, yêu cầu quản lý được đặt ra xuyên suốt toàn bộ vòng đời từ khảo sát, xây dựng đến chấm dứt hoạt động.
Trong bối cảnh lĩnh vực năng lượng nguyên tử ngày càng phát triển và tiềm ẩn rủi ro, việc tuân thủ đầy đủ các quy định của Nghị định số 71/2026/NĐ-CP được xem là yêu cầu bắt buộc đối với mọi tổ chức, cá nhân liên quan.
