Hằng năm, cứ đến mùa hè, khi trên bờ những đốm phượng tắt lửa cũng là lúc ở vịnh Hạ Long, những bụi phất dụ núi (hay còn có tên gọi là cây phát tài) bắt đầu trổ hoa vàng rực. Trên những triền núi, vách đá, nổi bật giữa màu xanh của thảm thực vật là những vạt màu cốm vàng của những bông phất dụ đua nhau khoe sắc.
Không chỉ góp thêm một gam màu rực rỡ cho bức tranh kỳ quan mỗi độ hè về, phất dụ núi còn là một trong những loài thực vật đặc hữu tạo nên sự phong phú của hệ sinh thái trên vịnh Hạ Long. Theo thống kê chưa đầy đủ thì con số thực vật ở Hạ Long ước khoảng hơn 1.000 loài; có loài nở hoa vào mùa xuân, như cọ Hạ Long và khổ cử đại nhung; số khác nở hoa vào mùa đông, như ngọc nữ và nhài Hạ Long, còn phất dụ núi thì nở hoa vào mùa hè. Hoa phất dụ núi ở Hạ Long nở theo chùm, thoát lên từ phần ngọn, mỗi chùm gồm nhiều bông, mọc trên các nhánh nhỏ, có màu vàng cốm gần giống hoa cau. Nhìn từ xa có thể dễ dàng nhận ra những vạt hoa phất dụ núi nổi bật trên màu xanh của thảm thực vật, hay màu xám của vách đảo đá. Chúng giống như nét nhấn cho bức tranh tạo hoá Hạ Long vốn đã tuyệt đẹp lại càng thêm quyến rũ.
Theo các nhà khoa học, phất dụ thuộc bộ Hành (Liliales), họ Huyết giác (Dracaenaceae), thuộc nhóm cây thân gỗ nhỏ, dáng thanh mảnh nhưng dẻo dai, có thể cao từ vài mét đến trên mười mét tùy môi trường sống. Ở Việt Nam trong họ phất dụ (tên khoa học là Dracaenaceae) có khoảng 20 loài. Mặc dù phất dụ không nằm trong 7 loài cây đặc hữu của vịnh Hạ Long như cọ Hạ Long, sung Hạ Long, ngũ gia bì Hạ Long... nhưng cũng có thể nói nó là loài cây khá đặc trưng của di sản thế giới này. Trong khi cọ Hạ Long hay một số loài thực vật khác chỉ phân bố trên một số đảo nhất định thì phất dụ núi hầu như có mặt ở tất cả các đảo đá trong vịnh. Chúng không mọc riêng lẻ, đơn độc, mà thường phát triển thành từng quần thể, phủ xanh các vách đá dựng đứng, bám chắc trên đỉnh núi cao hay ven mép nước.
Phất dụ có khả năng thích nghi đặc biệt với địa hình khắc nghiệt của vịnh Hạ Long: đất đai ít ỏi, gió bão thường xuyên, hơi muối mặn xâm thực quanh năm. Khi thân già hóa gỗ ở gốc, phân nhánh, cao 2 - 4m có phần giác màu nâu đỏ. Lá hình kiếm, mọc tập trung ở ngọn, vươn lên cao. Rễ cây phát triển mạnh mẽ, cuồn cuộn bám chặt vào khe đá, len sâu vào vách núi để tìm nguồn nước và dinh dưỡng. Có những cây già cỗi lâu năm, rễ luồn sâu vào khe núi. Vì vậy, ngày qua ngày, dù không có gì che chắn, bảo vệ nhưng phất dụ vẫn vươn mình khoe dáng dưới ánh nắng chói chang và vững vàng trước gió to, bão lớn.
Vào mùa hè, phất dụ vào mùa nở hoa. Những chùm hoa màu vàng tươi, rực rỡ, nổi bật giữa nền xanh của lá và nền xám của núi đá, tô điểm thêm vẻ đẹp cho bức tranh thiên nhiên Hạ Long. Người dân địa phương gọi loài cây này bằng nhiều cái tên dân dã khác nhau, nhưng tên phổ biến nhất vẫn là phất dụ núi - một cái tên gợi liên tưởng đến dáng hình thẳng tắp, vươn cao, phất phới trong gió biển.
Điểm đặc biệt của phất dụ núi là chúng hiện diện rộng khắp, từ các đảo lớn đến những hòn đá nhỏ, đâu đâu cũng thấy bóng dáng xanh biếc của loài cây này. Dù trong điều kiện khắc nghiệt, thiếu đất, thiếu nước, phải hứng chịu sóng gió quanh năm, phất dụ núi vẫn hiên ngang vươn cao. Cây không chỉ làm đẹp cho cảnh quan mà còn minh chứng cho khả năng thích nghi kỳ diệu của sự sống trước thiên nhiên khắc nghiệt. Cây phất dụ núi trên vịnh Hạ Long không chỉ đơn thuần là một loài thực vật, mà còn là minh chứng cho mối giao hòa tuyệt đẹp giữa thiên nhiên và con người nơi kỳ quan thế giới. Sự hiện diện của phất dụ núi không chỉ góp phần cân bằng hệ sinh thái vịnh Hạ Long mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc chống xói mòn, bảo vệ địa hình núi đá vôi trước sự tác động của gió và nước biển.
Chính sức sống bền bỉ ấy đã đưa phất dụ vượt ra ngoài ý nghĩa của một loài cây thông thường để trở thành hình ảnh gợi nhiều liên tưởng. Mỗi mùa hè, những chùm hoa vàng vẫn lặng lẽ bung nở trên các vách đá cheo leo, như một lời khẳng định rằng ở nơi khắc nghiệt nhất, sự sống vẫn luôn biết cách vươn lên. Bởi vậy, phất dụ núi thường được ví như biểu tượng của ý chí bền bỉ, của niềm tin và khát vọng vượt qua thử thách để đơm hoa, kết trái.
Từ ý nghĩa biểu tượng ấy, có thể nhìn phất dụ núi dưới một góc độ rộng hơn trong không gian văn hóa của Quảng Ninh. Không chỉ là một loài thực vật đặc trưng của vịnh Hạ Long, phất dụ núi còn gợi mở một cách nhìn khác về những giá trị biểu tượng của Quảng Ninh. Nếu Hạ Long là biểu tượng của thiên nhiên kỳ vĩ, Yên Tử là biểu tượng của chiều sâu văn hóa, tinh thần Trúc Lâm, thì dường như giữa hai giá trị ấy vẫn còn một khoảng nối mang tên sức sống. Và phất dụ núi, với khả năng bám rễ trên những vách đá khô cằn, bền bỉ vượt qua gió bão để mỗi mùa hè lại bừng nở sắc vàng, có thể chính là hình ảnh kết tinh cho sức sống ấy.
Nhìn từ đó, những quần thể phất dụ không chỉ kể câu chuyện về thiên nhiên Hạ Long mà còn gợi nhắc đến hành trình của con người Quảng Ninh. Sức sống mãnh liệt của loài cây trên đá gợi liên tưởng đến tinh thần nhập thế của Phật hoàng Trần Nhân Tông ở non thiêng Yên Tử - một tinh thần không lánh đời mà hòa mình vào cuộc sống, lấy nghị lực và trí tuệ để kiến tạo tương lai. Từ đó, mạch kết nối giữa Hạ Long - thiên nhiên - phất dụ núi - sức sống - Trúc Lâm nhập thế - con người Quảng Ninh - khát vọng phát triển hiện lên như một dòng chảy thống nhất.
Có lẽ, Quảng Ninh đang sở hữu một "biểu tượng của sức sống" mà chính chúng ta vẫn chưa thực sự khai mở hết giá trị. Không rực rỡ như phượng đỏ, không kiêu sa như những loài hoa quý, phất dụ núi chọn cách lặng lẽ nở trên đá. Chính sự lặng lẽ ấy lại trở thành vẻ đẹp riêng của Hạ Long: bền bỉ, kiên cường và luôn hướng lên phía trước.
