Là trung tâm giao thương của khu vực biên giới, phường Móng Cái 1 hiện có hệ thống chợ truyền thống quy mô lớn, phục vụ nhu cầu mua bán của người dân, khách du lịch và hoạt động kinh doanh của nhiều thương nhân nước ngoài. Nhưng sau hơn 20 năm hoạt động, nhiều chợ đã dần bộc lộ những bất cập về hạ tầng, không gian và khả năng khai thác thực tế.
Hiện nay, Ban Quản lý chợ Móng Cái đang quản lý 6 chợ gồm: Chợ Trung tâm Móng Cái, Chợ 2, Chợ 3, Chợ Thọ Xuân, Chợ Hải sản Trà Cổ và Chợ chiều Hải Xuân với tổng diện tích hơn 48.600m², trên 3.000 điểm kinh doanh và hơn 1.600 hộ kinh doanh; trong đó có 329 thương nhân là người nước ngoài.
Trong hệ thống này, Chợ Trung tâm Móng Cái là khu chợ có vị trí đặc biệt. Được đưa vào hoạt động từ năm 2004, chợ hiện có 922 điểm kinh doanh; riêng số hộ kinh doanh thường xuyên là 583 hộ, trong đó có 259 hộ kinh doanh là người Trung Quốc. Đây không chỉ là nơi mua bán của người dân địa phương mà còn là điểm giao thương quen thuộc của thương nhân nước ngoài và khách du lịch khi đến Móng Cái.
Tuy nhiên, sau hơn hai thập kỷ vận hành, nhiều hạng mục công trình đã xuống cấp. Nền gạch nhiều khu vực bong tróc, sơn tường cũ mốc, hệ thống điện ngầm hư hỏng, cầu thang điện không còn bảo đảm điều kiện hoạt động an toàn. Đáng chú ý, cách bố trí các ki-ốt nhỏ từ 4,5–7m² theo hình vòng tròn khiến nhiều dãy phía trong gặp bất lợi trong kinh doanh, khó tiếp cận khách hàng.
Bà Vũ Thị Lan, tiểu thương Chợ Trung tâm Móng Cái cho biết, nhiều gian hàng phía trong hiện gần như chỉ còn dùng làm kho chứa hàng do khách ít đi vào. Theo bà Lan, phần lớn tiểu thương đều mong muốn chợ được cải tạo theo hướng thông thoáng hơn để việc kinh doanh thuận lợi hơn và có thêm sức hút với khách du lịch.
Từ thực tế đó, việc cải tạo, nâng cấp hệ thống chợ truyền thống tại Móng Cái 1 đang được đặt ra nhằm bảo đảm điều kiện hoạt động, đồng thời tổ chức lại không gian phù hợp hơn với nhu cầu khai thác thực tế hiện nay. UBND tỉnh cũng đã thống nhất chủ trương cải tạo, sửa chữa, nâng cấp Chợ Trung tâm Móng Cái theo hướng khang trang, hiện đại, tối ưu hóa không gian và nâng cao hiệu quả khai thác công trình. Theo phương án nghiên cứu được đề xuất, Chợ Trung tâm Móng Cái sẽ được cải tạo theo hướng vừa nâng cấp hạ tầng, vừa tổ chức lại mặt bằng kinh doanh. Không gian chợ được nghiên cứu sắp xếp lại theo hình lục lăng thay cho cách bố trí vòng tròn hiện nay; mở thêm các trục giao thông ngang – dọc để các gian hàng thông thoáng, dễ quan sát hơn. Phương án cũng tính đến việc phân khu chức năng phù hợp hơn, bổ sung thêm không gian dịch vụ, ẩm thực và khu trải nghiệm nhằm tăng sức hút cho chợ sau cải tạo.
Ông Vũ Tiến Chung, Trưởng Ban Quản lý chợ Móng Cái cho biết, việc cải tạo không chỉ dừng ở sửa chữa công trình, mà sẽ phải tổ chức lại toàn bộ mặt bằng kinh doanh, đồng thời nâng cấp các hạng mục hạ tầng như điện, nước để bảo đảm an toàn hơn và nâng cao hiệu quả khai thác chợ.
Cùng với đó, định hướng cải tạo chợ cũng đặt ra yêu cầu rà soát, sắp xếp lại ngành hàng theo hướng khoa học hơn; nghiên cứu bổ sung không gian cảnh quan, khu ẩm thực và các điểm nhấn kiến trúc để nâng cao giá trị thương mại của chợ.
Ông Nguyễn Thanh Hải, Phó Chủ tịch UBND phường Móng Cái 1, cho biết: Việc cải tạo, nâng cấp Chợ Trung tâm Móng Cái được đặt trong định hướng kết nối với các hoạt động thương mại, du lịch, phố đi bộ và kinh tế đêm. Sau cải tạo, chợ không chỉ phục vụ giao thương biên giới, mà còn được kỳ vọng trở thành một điểm nhấn về thương mại, du lịch ở khu vực trung tâm Móng Cái 1, tạo chuỗi hoạt động phục vụ nhu cầu mua sắm, giải trí của người dân và du khách.
Thực tế tại Chợ 2 và Chợ 3 cho thấy, khi một số hạng mục được chỉnh trang, nâng cấp, điều kiện kinh doanh và mua sắm cũng thuận tiện hơn. Đây cũng là cơ sở để địa phương tiếp tục nghiên cứu cải tạo các chợ theo hướng phù hợp hơn với nhu cầu sử dụng thực tế.
Với phường Móng Cái 1, việc cải tạo các chợ truyền thống không chỉ là sửa chữa những công trình đã xuống cấp, mà còn hướng tới tổ chức lại không gian thương mại phù hợp hơn với hoạt động giao thương, du lịch và nhịp phát triển của khu vực cửa khẩu.
