Các quốc gia tham gia đàm phán tại Liên hợp quốc ngày 21/11 nhất trí kéo dài thêm hai năm thảo luận về kiểm soát robot sát thủ và máy bay không người lái sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI), nhưng không đạt được cam kết xây dựng các quy định mang tính ràng buộc pháp lý. Kết quả này làm gia tăng lo ngại về nguy cơ các hệ thống vũ khí tự động phát triển nhanh hơn những nỗ lực kiểm soát quốc tế.
Sau một tuần đàm phán tại Geneva (Thụy Sĩ), hàng chục quốc gia đồng ý tiếp tục xây dựng nội dung cho một thỏa thuận tiềm năng về các hệ thống vũ khí sát thương tự động, thường được gọi là “robot sát thủ”, vào năm 2028. Đây là những hệ thống có khả năng tự lựa chọn và tấn công mục tiêu mà không cần sự can thiệp trực tiếp của con người.
Tuy nhiên, văn kiện cuối cùng không đưa ra cam kết thiết lập các quy định bắt buộc nhằm kiểm soát loại vũ khí này, bất chấp lời kêu gọi từ Tổng Thư ký Liên hợp quốc António Guterres, nhiều quốc gia và các tổ chức vận động giải trừ quân bị.
Ông Guterres trước đó đặt mục tiêu khởi động đàm phán về một thỏa thuận có tính ràng buộc pháp lý ngay trong năm 2026. Đại diện cấp cao Liên hợp quốc về giải trừ quân bị Izumi Nakamitsu đánh giá việc các nước nhất trí tiếp tục đối thoại là một bước tiến đáng kể, song thừa nhận kết quả vẫn chưa đáp ứng kỳ vọng.
Trước hội nghị, bảy quốc gia gồm Brazil, Áo, Bỉ, Ireland, Mexico, New Zealand và Panama đã đề xuất khởi động đàm phán xây dựng bộ quy tắc nhằm ngăn chặn hoặc hạn chế việc máy móc tự quyết định tước đoạt mạng sống con người mà không có sự kiểm soát hoặc trách nhiệm giải trình. Tuy nhiên, sáng kiến này không đạt được sự đồng thuận cần thiết.
Đại sứ Brazil Frederico Meyer cảnh báo tốc độ phát triển công nghệ đang vượt xa tiến trình ngoại giao. Vấn đề kiểm soát robot sát thủ ngày càng cấp thiết khi những máy bay không người lái có khả năng tự xác định và tấn công mục tiêu đã được sử dụng trong một số trường hợp tại các vùng xung đột, dù chưa được triển khai rộng rãi. Nhiều tổ chức nhân đạo và vận động chính sách đã kêu gọi sớm thiết lập các giới hạn đối với vũ khí sử dụng AI, trước khi công nghệ này trở nên quá phổ biến và khó kiểm soát.
Các cuộc đàm phán tại Geneva diễn ra trong khuôn khổ Công ước về một số loại vũ khí thông thường (CCW), được 128 quốc gia phê chuẩn. Theo cơ chế đồng thuận của công ước, chỉ cần một quốc gia phản đối cũng có thể ngăn cản việc thông qua quyết định. Đây là một trong những trở ngại lớn đối với nỗ lực xây dựng các quy định quốc tế nhằm kiểm soát “robot sát thủ”.