Ngày 14/10, Phó Tổng Thư ký Liên hợp quốc (LHQ) phụ trách hoạt động gìn giữ hòa bình Jean-Pierre Lacroix cảnh báo nhiều vấn đề liên quan đến tương lai an ninh tại miền Nam Li-băng vẫn chưa được giải quyết, trong khi nhiệm kỳ của Lực lượng Lâm thời LHQ tại Li-băng (UNIFIL) sẽ kết thúc vào cuối năm 2026. Sau gần 50 năm hiện diện, việc UNIFIL rút quân có nguy cơ để lại khoảng trống trong hoạt động giám sát ngừng bắn và ngăn ngừa căng thẳng giữa Israel và Li-băng.
Ông Lacroix cho biết giới chức Li-băng đều bày tỏ mong muốn duy trì sự hiện diện của LHQ nhằm giám sát, báo cáo các hành vi vi phạm và giảm căng thẳng giữa binh sĩ Israel và Li-băng trên thực địa. Chính quyền Li-băng đã đề nghị gia hạn nhiệm kỳ UNIFIL vào phút chót nhưng đến nay chưa đạt kết quả.
Theo ông Lacroix, một số phương án thành lập lực lượng kế nhiệm đang được xem xét, song chưa có quyết định nào về hình thức hiện diện của LHQ sau khi UNIFIL kết thúc nhiệm vụ, thậm chí chưa rõ liệu có tiếp tục duy trì lực lượng quốc tế tại đây hay không. Ông dự kiến Hội đồng Bảo an LHQ sẽ sớm tiến hành các cuộc đàm phán thực chất và đưa ra quyết định trước khi nhiệm kỳ UNIFIL hết hạn, đồng thời nhấn mạnh quan điểm của chính quyền Li-băng cần được lắng nghe đầy đủ trong quá trình này.
Tháng 8/2025, Hội đồng Bảo an LHQ đã bỏ phiếu quyết định chấm dứt nhiệm kỳ UNIFIL vào cuối năm 2026, theo yêu cầu của Mỹ và đồng minh thân cận Israel. Hai nước cáo buộc UNIFIL không ngăn chặn được việc lực lượng Hezbollah tăng cường năng lực quân sự tại miền Nam Li-băng.
Tuy nhiên, tình hình an ninh tại miền Nam Li-băng đã xấu đi đáng kể kể từ quyết định trên, đặc biệt sau khi cuộc xung đột mới giữa Israel và Hezbollah bùng phát vào tháng 3/2026. Dù một thỏa thuận ngừng bắn mong manh đang được duy trì, Israel vẫn kiểm soát một khu vực rộng lớn ở miền Nam Li-băng và tiếp tục tiến hành các hoạt động phá dỡ, không kích mà nước này tuyên bố nhằm vào cơ sở của Hezbollah. Những hoạt động quân sự này cũng đã phá hủy hàng nghìn ngôi nhà, trong một số trường hợp khiến cả làng bị san phẳng.
Trong khi đó, Hezbollah, lực lượng vũ trang tại Li-băng được Iran hậu thuẫn, vẫn từ chối giải giáp. Nhiều ý kiến lo ngại xung đột có thể bùng phát trở lại, đặc biệt nếu giao tranh giữa Iran và Israel tái diễn.
Sau cuộc gặp ông Lacroix ngày 14/10, Tổng thống Li-băng Joseph Aoun cảnh báo việc lực lượng gìn giữ hòa bình LHQ rút đi sẽ tạo ra khoảng trống, gây tác động tiêu cực đến tình hình an ninh khu vực và khiến các diễn biến tại miền Nam Li-băng không còn được giám sát quốc tế.
Liên minh châu Âu (EU) đã công bố kế hoạch triển khai một phái bộ hỗ trợ mới tại Li-băng, song nhiệm vụ chủ yếu là huấn luyện quân đội và các lực lượng an ninh nước này, không đảm nhận vai trò tuần tra hoặc giám sát vi phạm tại khu vực biên giới như UNIFIL.
Một lực lượng quan sát viên LHQ không mang vũ khí có quy mô nhỏ, mang tên Tổ chức Giám sát Đình chiến LHQ (UNTSO), sẽ tiếp tục hiện diện sau khi UNIFIL rút đi. Tuy nhiên, ông Lacroix đặt câu hỏi liệu lực lượng này có thể hoạt động hiệu quả nếu không có môi trường bảo vệ do lực lượng quân sự LHQ cung cấp hay không.
Hiện UNIFIL còn đảm nhận nhiệm vụ hộ tống các đoàn xe viện trợ và hỗ trợ người dân di chuyển tại những khu vực còn có dân thường sinh sống bên trong vùng lãnh thổ do Israel kiểm soát, được giới hạn bởi đường ranh giới mà quân đội Israel gọi là "đường vàng". Lực lượng gìn giữ hòa bình còn đóng vai trò liên lạc và điều phối nhằm ngăn ngừa những vụ va chạm ngoài ý muốn giữa binh sĩ Israel và Li-băng, qua đó hạn chế nguy cơ leo thang xung đột. Chưa rõ lực lượng nào sẽ tiếp quản các nhiệm vụ này sau khi UNIFIL kết thúc hoạt động.
UNIFIL được thành lập năm 1978 để giám sát việc quân đội Israel rút khỏi miền Nam Li-băng sau cuộc tấn công và chiếm đóng khu vực này. Israel tiếp tục tiến quân vào Li-băng năm 1982 và đến năm 2000 mới rút quân. Do hai nước chưa có đường biên giới được thống nhất, LHQ đã thiết lập đường phân định giữa Li-băng và Israel, được gọi là "Đường Xanh", do UNIFIL giám sát và tuần tra.
Sau cuộc chiến kéo dài một tháng giữa Israel và Hezbollah năm 2006, LHQ mở rộng nhiệm vụ của UNIFIL, giao lực lượng này giám sát và báo cáo các hành vi vi phạm Nghị quyết 1701 của Hội đồng Bảo an, văn kiện góp phần chấm dứt giao tranh năm đó.
Sau thỏa thuận ngừng bắn kết thúc cuộc xung đột Israel - Hezbollah năm 2024, UNIFIL tiếp tục tham gia cơ chế giám sát thực thi ngừng bắn cùng Mỹ, Pháp, Li-băng và Israel. Tuy nhiên, cơ chế này dần mất hiệu quả, đặc biệt sau khi một cuộc chiến mới giữa Israel và Hezbollah bùng phát vào tháng 3/2026.
Hiện UNIFIL có khoảng 7.500 quân nhân gìn giữ hòa bình đến từ 46 quốc gia đang làm nhiệm vụ tại Li-băng, giảm so với mức cao nhất khoảng 10.000 người trước đây. Khi nhiệm kỳ kết thúc vào cuối năm 2026, lực lượng này sẽ có thêm một năm để hoàn tất các hoạt động và rút quân.
