Văn hóa luôn được xác định là nền tảng tinh thần, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của phát triển. Nghị quyết số 17-NQ/TU ngày 30/10/2023 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về xây dựng và phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh con người Quảng Ninh trở thành nguồn lực nội sinh, động lực cho phát triển nhanh, bền vững, nhấn mạnh yêu cầu xây dựng con người Quảng Ninh giàu bản sắc, phát huy sức mạnh nội sinh của văn hóa. Hòa vào tinh thần đó, phụ nữ Quảng Ninh bằng tình yêu quê hương, bản sắc, sự tinh tế và sáng tạo đang góp phần làm giàu thêm bản sắc văn hóa, con người Vùng mỏ, biến văn hóa thành nguồn lực quan trọng cho phát triển.
Khơi dậy nội lực văn hóa
Bám sát sự chỉ đạo của Trung ương Hội Liên hiệp phụ nữ (LHPN) Việt Nam và nhiệm vụ chính trị của tỉnh, Hội LHPN Quảng Ninh đã chủ động, sáng tạo triển khai nhiều hoạt động thiết thực, góp phần xây dựng và phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh con người Quảng Ninh theo tinh thần Nghị quyết số 17-NQ/TU ngày 30/10/2023 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh. Trong đó có nhiều định hướng quan trọng để các cấp hội phụ nữ trong tỉnh đẩy mạnh vai trò chủ thể của phụ nữ trong xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, giàu bản sắc.
Thông qua những việc làm cụ thể, gần gũi với đời sống, phụ nữ toàn tỉnh ngày càng khẳng định vai trò là lực lượng trực tiếp tham gia gìn giữ, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, đồng thời góp phần hình thành những giá trị văn hóa mới, tiến bộ. Qua đó, đóng góp tích cực vào việc xây dựng, phát huy giá trị văn hóa và con người Quảng Ninh trở thành nguồn lực nội sinh, động lực quan trọng cho phát triển nhanh và bền vững, đúng với tinh thần chỉ đạo xuyên suốt của Nghị quyết 17-NQ/TU.
Sau gần 3 năm thực hiện Nghị quyết số 17-NQ/TU của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh, đến nay 100% cán bộ, hội viên phụ nữ trong tỉnh đã được tuyên truyền về giá trị đặc trưng của văn hóa và con người Quảng Ninh; 100% hội LHPN cấp xã xây dựng ít nhất một mô hình phát huy giá trị văn hóa địa phương. Đây không chỉ là con số, mà là minh chứng cho sự lan tỏa sâu rộng của nhận thức - yếu tố cốt lõi trong xây dựng văn hóa.
Từ các buổi sinh hoạt chi hội, tọa đàm, hội thi, đến truyền thông qua mạng xã hội, phụ nữ Quảng Ninh đã biến những khái niệm tưởng chừng vĩ mô thành hành động cụ thể trong đời sống hàng ngày, như: Giữ gìn nếp nhà, ứng xử văn minh, xây dựng gia đình hạnh phúc, lan tỏa lối sống tích cực...
Gắn với phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” và cuộc vận động “Xây dựng gia đình 5 không, 3 sạch”, “Xây dựng gia đình bình đẳng, no ấm, tiến bộ, hạnh phúc”… mỗi hội viên phụ nữ Quảng Ninh trở thành một “hạt nhân văn hóa”, đặc biệt công tác xây dựng và bảo vệ môi trường sáng - xanh - sạch - đẹp đã được lan tỏa rộng lớn trong các tầng lớp phụ nữ và cả cộng đồng.
Đến nay, hội LHPN các xã, phường, đặc khu đã đảm nhận 643 “Tuyến đường xanh, sạch, đẹp”, “Tuyến đường hoa”; 100% hội phụ nữ cơ sở tuyên truyền thường xuyên, hướng dẫn trực tiếp tại hộ gia đình tham gia thực hiện mô hình phân loại, xử lý chất thải rắn sinh hoạt; duy trì có hiệu quả phong trào “Ngày chủ nhật xanh”. Đồng thời, nhân rộng các mô hình phụ nữ phân loại rác thải, bảo vệ môi trường với 1.992 mô hình (hơn 200.000 thành viên tham gia). Toàn tỉnh có 982 mô hình “Biến rác thành tiền” với 69.886 thành viên đã thu gom rác tái chế, bán phế liệu được trên 5 tỷ đồng sử dụng để hỗ trợ phụ nữ, trẻ em có hoàn cảnh khó khăn, 9.753 bể ủ từ rác thải sinh hoạt với 7.738 gia đình tham gia.
Một trong những dấu ấn nổi bật của phụ nữ Quảng Ninh là vai trò chủ thể trong bảo tồn và phát huy di sản văn hóa truyền thống, đặc biệt tại các địa bàn vùng cao, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Tại các khu vực miền núi của tỉnh, những làn điệu dân ca như hát then của người Tày, soóng cọ của người Sán Chỉ, pả dung của người Dao Thanh Phán… không chỉ được gìn giữ, mà còn được “đánh thức” trong đời sống hiện đại thông qua các CLB văn hóa, văn nghệ.
Ở các xã Bình Liêu, Hoành Mô, các CLB văn nghệ cấp xã và cấp thôn với đa phần thành viên là phụ nữ thường xuyên tham gia biểu diễn hát then, đàn tính trong những dịp sinh hoạt cộng đồng. Điều này không chỉ góp phần gìn giữ nét đẹp truyền thống, mà còn tạo không gian gặp gỡ, gắn kết đời sống văn hóa cơ sở.
Những câu hát mộc mạc, tha thiết được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, trở thành sợi dây kết nối cộng đồng. Chị Lục Thị Thanh (xã Bình Liêu) cho biết: Tôi luôn mong muốn đưa làn điệu văn hóa dân tộc mình đến với các chương trình nghệ thuật để quảng bá rộng rãi hơn.
Đặc biệt, với làn điệu soóng cọ - di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, các cấp hội phụ nữ đã chủ động sưu tầm, biên soạn, truyền dạy cho thế hệ trẻ. Tại xã Tiên Yên, CLB Soóng cọ không chỉ tổ chức hát giao duyên, mà còn lồng ghép trò chơi dân gian, giáo dục truyền thống cho học sinh, thanh, thiếu niên.
Không dừng ở việc giữ gìn, phụ nữ Quảng Ninh còn góp phần phát huy, lan tỏa di sản, đưa văn hóa truyền thống hòa nhập với đời sống đương đại, tạo nên sức sống mới cho các giá trị bản địa. Nếu tiếng hát là “hồn” thì trang phục truyền thống chính là “hình” của văn hóa. Năm 2025, tri thức dân gian về nghệ thuật may trang phục truyền thống của người Sán Chỉ, cùng tri thức dân gian nghệ thuật may và trang trí trang phục người Dao Thanh Phán tỉnh Quảng Ninh đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Những người bà, người mẹ, người chị không chỉ thêu nên những bộ trang phục rực rỡ, mà còn gửi gắm vào từng đường kim, mũi chỉ niềm tự hào dân tộc. Quan trọng hơn, họ đang truyền lại nghề cho thế hệ trẻ.
Tại xã Quảng La, mô hình CLB Thêu may trang phục dân tộc Dao Thanh Y đã trở thành điểm sáng trong bảo tồn nghề truyền thống. Bàn Thị Quỳnh (xã Quảng La) chia sẻ: Sau khi học thêu, em hiểu hơn về văn hóa dân tộc và mong muốn lan tỏa giá trị này tới nhiều người hơn. Còn bà Trương Thị Đông (thôn Tân Ốc, xã Lương Minh) cho biết: Trong thôn của tôi hầu như nhà nào cũng có ít nhất một bộ trang phục dân tộc. Không chỉ được gìn giữ như một kỷ vật, những bộ trang phục ấy còn thường xuyên được bà con mặc trong các dịp lễ, Tết, sinh hoạt cộng đồng, hay khi đón khách du lịch. Theo bà Đông, việc lưu giữ, sử dụng trang phục truyền thống đã trở thành một cách để người dân thể hiện niềm tự hào về bản sắc dân tộc, đồng thời góp phần tạo nên sức hút riêng cho du lịch của địa phương.
Tại các khu vực đô thị, hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục, thể thao quần chúng được duy trì sôi nổi, trở thành môi trường để hội viên giao lưu, rèn luyện sức khỏe, nâng cao đời sống tinh thần. Nổi bật là hưởng ứng phong trào “Mỗi phụ nữ chọn một hình thức văn hóa, văn nghệ, thể dục, thể thao phù hợp để rèn luyện sức khỏe”, 100% cơ sở hội đã duy trì và thành lập mới nhiều mô hình đa dạng. Đó là 513 CLB bóng chuyền hơi với 7.787 hội viên tham gia, 40 CLB bóng đá nữ thu hút 641 phụ nữ tham gia, 28 CLB yoga, 31 CLB gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc với gần 1.000 hội viên, 1.780 CLB dân vũ với gần 19.941 phụ nữ tham gia...
Trong đó, phong trào dân vũ phát triển mạnh mẽ, trở thành điểm hẹn quen thuộc mỗi buổi sáng, buổi tối tại các nhà văn hóa thôn, khu phố. Không chỉ mang lại niềm vui, sự gắn kết, dân vũ còn góp phần xây dựng lối sống lành mạnh, tạo không khí tươi mới trong cộng đồng dân cư. Chị Phạm Thị Chính (khu Hồng Hải 6, phường Hạ Long) chia sẻ: Từ ngày tham gia đội dân vũ của khu phố, tôi thấy cuộc sống của mình vui hơn, khỏe hơn rất nhiều. Mỗi buổi sáng hay buổi tối, chị em lại rủ nhau ra đường bao biển, hoặc Quảng trường 30/10 tập luyện, vừa rèn luyện sức khỏe, vừa trò chuyện, chia sẻ những câu chuyện trong cuộc sống. Nhờ đó, tình làng nghĩa xóm cũng thêm gắn bó, gần gũi hơn.
Không chỉ dừng lại ở hoạt động thể dục, dân vũ còn trở thành một “cầu nối” gắn kết phụ nữ với các phong trào, hoạt động của địa phương. Thông qua những buổi tập luyện, các chi hội phụ nữ dễ dàng lồng ghép tuyên truyền về xây dựng gia đình văn hóa, giữ gìn vệ sinh môi trường, thực hiện nếp sống văn minh. Nhiều tiết mục dân vũ được dàn dựng công phu, tham gia biểu diễn tại các sự kiện, ngày hội lớn của địa phương và của tỉnh, góp phần làm phong phú đời sống văn hóa tinh thần ở cơ sở.
Những câu chuyện về gìn giữ văn hóa bản địa phản ánh một chuyển biến lớn: Văn hóa không còn là ký ức xa xôi, mà trở thành một phần sống động trong đời sống cộng đồng. Thực tiễn cho thấy, khi văn hóa được khơi dậy đúng cách, sẽ trở thành động lực mạnh mẽ cho phát triển. Với Quảng Ninh, điều này càng rõ nét khi tỉnh xác định văn hóa không chỉ là nền tảng, mà còn là nguồn lực nội sinh quan trọng. Trong bức tranh chung ấy, phụ nữ đóng vai trò vừa là người gìn giữ, vừa là người sáng tạo và lan tỏa văn hóa. Từ những CLB nhỏ ở thôn, bản, đến các phong trào quy mô toàn tỉnh, phụ nữ đang góp phần làm giàu thêm bản sắc văn hóa Quảng Ninh: Vừa truyền thống, vừa hiện đại.
Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” được cụ thể hóa bằng những việc làm thiết thực, trong đó phụ nữ giữ vai trò trung tâm. Những nỗ lực xây dựng nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang, lễ hội; giữ gìn vệ sinh môi trường; ứng xử văn hóa trong gia đình và cộng đồng… tất cả đều được triển khai đồng bộ, sâu rộng.
Ở nhiều địa phương, hình ảnh những người phụ nữ không chỉ đảm đang việc nhà, mà còn là “tuyên truyền viên” tích cực, vận động người thân, hàng xóm cùng thực hiện nếp sống văn hóa mới đã trở nên quen thuộc. Từ những thay đổi nhỏ trong sinh hoạt hằng ngày, dần hình thành nên những chuẩn mực ứng xử văn hóa bền vững trong cộng đồng. Trong đó, việc xây dựng gia đình “bình đẳng, no ấm, tiến bộ, hạnh phúc” được các cấp hội phụ nữ đặc biệt quan tâm, xem đây là nền tảng quan trọng để phát triển con người toàn diện.
Trong bối cảnh xã hội hiện đại, phụ nữ không chỉ là người giữ lửa gia đình, mà còn là lực lượng tham gia phát triển kinh tế, đóng góp vào sự thịnh vượng chung. Chính vì vậy, việc thúc đẩy bình đẳng giới trong gia đình luôn được chú trọng, từ phân công lao động hợp lý, đến chia sẻ trách nhiệm giữa các thành viên. Nhiều mô hình gia đình tiêu biểu đã xuất hiện, nơi vợ chồng cùng nhau phát triển kinh tế, nuôi dạy con cái, xây dựng đời sống tinh thần phong phú. Những gia đình ấy không chỉ “ấm” về vật chất, mà còn “ấm” về tình cảm, “tiến bộ” trong nhận thức và “hạnh phúc” trong từng khoảnh khắc đời sống.
Các cấp hội phụ nữ cũng tích cực tổ chức các lớp tập huấn, truyền thông về kỹ năng làm cha mẹ, phòng chống bạo lực gia đình, giáo dục giới tính, chăm sóc sức khỏe… Qua đó, nâng cao chất lượng đời sống gia đình, tạo môi trường an toàn, lành mạnh cho phụ nữ và trẻ em. Đặc biệt, việc lồng ghép các nội dung về bình đẳng giới, xây dựng gia đình hạnh phúc trong sinh hoạt chi hội đã giúp thay đổi nhận thức một cách tự nhiên, bền vững, từ đó hình thành những giá trị mới phù hợp với thời đại. Từ mỗi mái ấm, những giá trị tốt đẹp được nhân lên, lan tỏa, góp phần làm giàu thêm bản sắc văn hóa con người Quảng Ninh - một bản sắc vừa đậm đà truyền thống, vừa năng động, hiện đại, hướng tới tương lai phát triển bền vững.
Khởi nghiệp từ văn hoá bản địa
Giữ gìn và lan tỏa giá trị truyền thống không chỉ là trách nhiệm, mà còn là cơ hội để phụ nữ khẳng định vị thế, làm giàu từ chính nguồn tài nguyên bản địa. Tại Quảng Ninh, nhiều phụ nữ đã mạnh dạn khởi nghiệp chính bằng tình yêu bản sắc văn hóa dân tộc, qua đó góp phần phát triển KT-XH địa phương bền vững.
Dưới chân non thiêng Yên Tử, phụ nữ Dao Thanh Y đang trở thành những “đại sứ văn hóa” đặc biệt, đưa bản sắc dân tộc vào phát triển du lịch cộng đồng một cách sinh động và bền vững. Không chỉ giữ gìn những giá trị truyền thống trong đời sống thường nhật, các chị, các mẹ còn chủ động “làm sống lại” văn hóa dân tộc thông qua các hoạt động du lịch cộng đồng. Tại làng Nương (Yên Tử) hình ảnh phụ nữ Dao trong trang phục truyền thống tỉ mỉ, rực rỡ đã trở thành điểm nhấn ấn tượng. Họ trực tiếp giới thiệu nghề thêu, may trang phục, hướng dẫn du khách trải nghiệm làm thủ công, đồng thời chế biến các món ăn đặc trưng và phục vụ dịch vụ tắm, ngâm chân bằng lá thuốc theo tri thức dân gian của người Dao.
Không dừng lại ở việc giới thiệu văn hóa, phụ nữ Dao còn tham gia sáng tạo sản phẩm du lịch, như mở rộng không gian trải nghiệm, xây dựng homestay, tổ chức biểu diễn nghệ thuật dân gian, góp phần kéo dài thời gian lưu trú của du khách.
Trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế, phụ nữ Quảng Ninh không chỉ bảo tồn văn hóa truyền thống, mà còn chủ động thích ứng, lan tỏa giá trị văn hóa theo những cách thức mới.
Thông qua mạng xã hội, các nền tảng số, nhiều hội viên phụ nữ đã quảng bá ẩm thực, trang phục, lễ hội, phong tục tập quán của địa phương, góp phần đưa văn hóa Quảng Ninh đến gần hơn với du khách và bạn bè quốc tế.
Có thể thấy, các mô hình phụ nữ khởi nghiệp từ văn hóa như: Du lịch cộng đồng, sản phẩm thủ công truyền thống, ẩm thực bản địa… đang dần hình thành, góp phần biến văn hóa thành nguồn lực phát triển kinh tế. Đây cũng là một trong những định hướng quan trọng mà tỉnh Quảng Ninh đang thúc đẩy: Đưa văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh cho phát triển bền vững.
Theo các định hướng phát triển của tỉnh, việc gắn kết văn hóa với kinh tế, đặc biệt trong lĩnh vực du lịch, đã tạo ra những giá trị gia tăng rõ nét, nâng cao đời sống người dân, trong đó phụ nữ đóng vai trò không nhỏ.
Ngày 7/1/2026, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam. Tinh thần của Nghị quyết 80 không chỉ dừng lại ở bảo tồn di sản, mà còn hướng tới xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện. Với Quảng Ninh, đó là con người năng động, sáng tạo, văn minh, thân thiện và mang đậm dấu ấn Vùng mỏ, trong đó các tầng lớp phụ nữ chính là lực lượng tiên phong trong việc hình thành các chuẩn mực ứng xử văn hóa: Từ gia đình đến cộng đồng, từ đời sống thường nhật đến không gian công cộng.
Sự ra đời của Nghị quyết số 80-NQ/TW sẽ tiếp thêm động lực mạnh mẽ để phụ nữ Quảng Ninh phát huy vai trò chủ thể trong sáng tạo, gìn giữ và lan tỏa các giá trị văn hóa, góp phần xây dựng con người Quảng Ninh phát triển toàn diện, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.
Văn hóa không phải là điều gì xa xôi, mà hiện hữu trong từng nếp nhà, từng lời ăn tiếng nói, từng hoạt động cộng đồng. Và trong hành trình làm giàu thêm bản sắc văn hóa con người Quảng Ninh, phụ nữ chính là những người âm thầm nhưng bền bỉ “giữ lửa”.
Với tình yêu quê hương, sự sáng tạo và tinh thần trách nhiệm, phụ nữ Quảng Ninh đang từng ngày góp phần hiện thực hóa mục tiêu của Nghị quyết số 80-NQ/TW: Xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, trở thành nguồn lực nội sinh cho phát triển nhanh và bền vững.
