Là xã miền núi của tỉnh Quảng Ninh, nơi hội tụ của nhiều dân tộc anh em cùng sinh sống, Kỳ Thượng xác định việc bảo tồn, phát huy các giá trị văn hoá truyền thống không chỉ góp phần giữ gìn bản sắc dân tộc, mà còn tạo nền tảng quan trọng để xây dựng đời sống văn hoá ở cơ sở, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương.
Xã Kỳ Thượng có 14 thành phần dân tộc, trong đó dân tộc thiểu số chiếm đến 98% (Sán Chay chiếm 43,5%; Dao chiếm 33,5%; Tày chiếm 19,9%; còn lại là các dân tộc khác chiếm khoảng 3%). Đồng bào các dân tộc xã Kỳ Thượng còn giữ gìn được những di sản phi vật thể phong phú như: Lễ cấp sắc, lễ cầu mùa, ngày hội văn hóa dân tộc Tày, lễ cúng rừng, lễ mừng cơm mới...
Xã đã tổ chức các hoạt động bảo tồn bản sắc dân tộc Dao, dân tộc Sán Chay, phục dựng một số nghi lễ truyền thống. Các giá trị văn hóa truyền thống, lễ hội, nghi lễ, nghệ thuật dân gian tiếp tục được phục dựng, đổi mới, nâng chất như: Lễ hội đình Làng Dạ, Ngày hội Văn hoá dân tộc Tày, Lễ cấp sắc người Dao… gắn liền quảng bá các giá trị văn hóa con người, các sản phẩm OCOP thế mạnh của địa phương đến với đông đảo nhân dân trong và ngoài xã.
Đồng thời, xã phối hợp với ngành Văn hoá kiểm kê di sản văn hóa phi vật thể; xây dựng hồ sơ quản lý các di tích lịch sử trên địa bàn. Kỳ Thượng khuyến khích đồng bào giữ gìn nghề thủ công đan lát, nghề thêu trang phục truyền thống. Một số hộ dân thôn Khe Phương, thôn Làng Dạ bắt đầu làm sản phẩm lưu niệm nhỏ phục vụ khách du lịch.
Cuối tháng 2/2026, xã tổ chức thành công Lễ hội đình Làng Dạ năm 2026. Trong đó: Phần lễ được tổ chức trang trọng, thể hiện chiều sâu tín ngưỡng và sự tri ân đối với các bậc tiền nhân như: Nghi thức kính cáo Thành Hoàng làng và tổ tiên về việc tổ chức lễ hội; nghi thức tế lễ, dựng cây nêu; nghi thức rước long ngai Thành Hoàng làng; Nghi thức dâng hương và lễ cuốc hố tra hạt... Phần hội diễn ra các hoạt động thể thao (bóng chuyền hơi nữ, kéo co, đẩy gậy và bắn nỏ); trình diễn và trải nghiệm nghề truyền thống như gói bánh coóc mò, đan quạt cọ, đan lồng tre nứa… Lễ hội thu hút trên 3.200 lượt khách, doanh thu ước đạt hơn 1,2 tỷ đồng. Trước đó vào tháng 10/2025, xã cũng tổ chức thành công Ngày hội Văn hóa dân tộc Tày lần thứ I. Người Tày ở xã Kỳ Thượng chiếm 19,9% dân số toàn xã, có nhiều truyền thống lâu đời và đã tạo ra cho mình những nét văn hóa đặc sắc thể hiện trong chính cuộc sống hàng ngày của dân tộc mình (có câu lạc bộ hát then, múa dân tộc Tày, đan lát, ẩm thực; các câu lạc bộ dân vũ của các dân tộc trên địa bàn). Những nét đẹp ấy đã góp phần làm giàu thêm bản sắc văn hóa các dân tộc xã Kỳ Thượng.
Song song với đó, Kỳ Thượng cũng tập trung quan tâm đầu tư mới và nâng cấp các thiết chế văn hoá, thể thao của xã, thôn đạt chuẩn theo quy định; xây dựng văn hóa ứng xử và chuẩn mực đạo đức công vụ trong cơ quan, tổ chức, đơn vị và cộng đồng dân cư gắn với việc bổ sung, điều chỉnh các hương ước, quy ước của 20/20 thôn trên địa bàn. Đến nay xã đã đạt được một số kết quả tích cực như có trên 92,5% gia đình đạt danh hiệu “Gia đình văn hóa”; 100% thôn đạt danh hiệu “Thôn văn hóa”; 100% thôn trên địa bàn có Câu lạc bộ dân vũ, thể thao, thường xuyên tổ chức các hoạt động giao lưu, biểu diễn.
Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030, xác định chuyển dịch cơ cấu kinh tế và lao động theo hướng phát huy tiềm năng kinh tế rừng, dược liệu, du lịch sinh thái - cộng đồng, bảo tồn và phát huy giá trị văn hoá đặc sắc của các dân tộc gắn với phát triển du lịch cảnh quan - sinh thái - văn hoá. Theo đó, Kỳ Thượng đã xác định phát triển du lịch cộng đồng không chỉ nhằm khai thác tiềm năng, mà còn là giải pháp để bảo tồn và phát huy hệ thống giá trị văn hóa bản địa phong phú và đa dạng.
Cùng với định hướng phát triển du lịch bền vững, Kỳ Thượng từng bước nâng cấp cơ sở hạ tầng, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc tiếp cận của du khách. Một số hộ dân đã quen với mô hình homestay, đón khách trải nghiệm cuộc sống bản địa, trải nghiệm trekking rừng, tham quan suối, tìm hiểu văn hóa dân tộc, du lịch chữa lành gắn với thiên nhiên, tham quan rừng nguyên sinh, hay du lịch nông nghiệp sinh thái, du lịch trải nghiệm tại các thôn Khe Phương, Làng Dạ, Đồng Thầm... Sự kết hợp giữa môi trường tự nhiên và bản sắc văn hóa là nền tảng để Kỳ Thượng phát triển du lịch cộng đồng - một hướng đi phù hợp với điều kiện địa phương.
