Trong xuất khẩu nông sản sang Trung Quốc, kiểm nghiệm chất lượng, an toàn thực phẩm là một trong những điều kiện để lô hàng được thông quan. Với những mặt hàng tươi như sầu riêng, mít, yêu cầu này càng đặt doanh nghiệp trước áp lực về thời gian. Việc Trung tâm Giám định thử nghiệm Tân Đại Dương được đưa vào hoạt động ngay tại cửa khẩu Bắc Luân II (phường Móng Cái 1) đang giúp doanh nghiệp có thêm điều kiện thuận lợi trong quá trình hoàn tất thủ tục xuất khẩu.
Để mặt hàng sầu riêng và mít thông quan vào thị trường Trung Quốc, các mặt hàng này phải đáp ứng các yêu cầu về an toàn thực phẩm, kiểm dịch và các chỉ tiêu kỹ thuật do nước nhập khẩu quy định. Trong đó, việc kiểm soát các chỉ tiêu như Cadimi và Vàng O có ý nghĩa trực tiếp đối với khả năng thông quan của lô hàng. Nếu kết quả kiểm nghiệm không đáp ứng yêu cầu, hàng hóa phải quay đầu hoặc tiêu hủy. Do đặc thù là hàng nông sản tươi, yêu cầu này càng đặt doanh nghiệp trước áp lực về thời gian.
Thực tế này từng xảy ra với Công ty CP Thương mại dịch vụ Hải Ninh. Mỗi ngày, Công ty CP Thương mại dịch vụ Hải Ninh xuất khẩu khoảng 15-20 xe sầu riêng, tương đương 200-300 tấn sang Trung Quốc. Trước khi có cơ sở kiểm nghiệm tại cửa khẩu Bắc Luân II, doanh nghiệp phải gửi mẫu tới các cơ sở kiểm nghiệm ở TP Hà Nội hoặc các khu vực phía Nam. Khoảng cách địa lý xa khiến doanh nghiệp không chỉ mất thêm thời gian, mà còn phải đối mặt với rủi ro khi kết quả kiểm nghiệm trả chậm. Tháng 10/2025, một số phòng kiểm nghiệm trên cả nước phải tạm dừng hoạt động để bảo trì, sửa chữa thiết bị hoặc chờ đánh giá lại, khiến doanh nghiệp vẫn chưa thể hoàn tất các thủ tục cần thiết để thông quan.
Ông Nguyễn Việt Phong, Công ty CP Thương mại dịch vụ Hải Ninh, cho biết: Có trường hợp toàn bộ lô hàng đã tập kết tại cửa khẩu Bắc Luân II, nhưng vì kết quả trả chậm nên đơn vị vẫn phải chờ lưu tại kho, bãi 4-5 ngày, vừa làm tăng chi phí vừa ảnh hưởng đến chất lượng hàng hóa.
Trong khi doanh nghiệp phải đối mặt với những bất cập trên, lượng nông sản xuất khẩu qua Móng Cái tiếp tục tăng. Theo thống kê, hàng hóa qua Lối thông quan cầu Bắc Luân II và Lối mở cầu phao Km3+4 gồm hạt điều, hoa quả tươi (thanh long, mít, sầu riêng...) và hoa quả sấy khô (mít, xoài…). Từ ngày 1/1 đến 15/8/2026, Hải quan cửa khẩu quốc tế Móng Cái đã làm thủ tục cho 3.314 tờ khai hàng hóa nông sản thuộc loại hình xuất kinh doanh và xuất cư dân biên giới, với kim ngạch đạt trên 319 triệu USD (tăng 20% về số tờ khai và 71% về kim ngạch so với cùng kỳ năm 2025). Riêng sầu riêng chiếm 48% số tờ khai và 31% tổng kim ngạch hàng nông sản xuất qua địa bàn Móng Cái.
Những con số này cho thấy nhu cầu kiểm nghiệm chất lượng hàng hóa nông sản tươi ngày càng lớn. Khi hàng hóa tăng về số lượng, việc phụ thuộc vào các cơ sở kiểm nghiệm ở xa không chỉ làm doanh nghiệp khó chủ động về thời gian mà còn tiềm ẩn nguy cơ ùn ứ khi lượng mẫu cần kiểm nghiệm tăng cao.
Từ yêu cầu đó, với mục đích đảm bảo hàng hóa kiểm nghiệm đạt chuẩn của Việt Nam xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc thông quan thuận lợi, tránh những tổn thất không đang có như hàng bị quay đầu, hàng bị tiêu hủy… do không đạt tiêu chuẩn, tháng 8/2024, Công ty CP Xuất nhập khẩu Quốc tế Tân Đại Dương và Tập Đoàn Kiểm Nghiệm Trung Quốc - Công ty TNHH Quảng Tây, Chi nhánh Đông Hưng (Trung Quốc) đã hợp tác đầu tư xây dựng phòng thí nghiệm, kiểm nghiệm chất lượng nông, lâm, thuỷ sản ngay tại khu vực cửa khẩu Bắc Luân II.
Theo thiết kế, Trung tâm Giám định thử nghiệm Tân Đại Dương được xây dựng với tổng mức đầu tư 30 tỷ đồng, diện tích phòng thí nghiệm 430m². Trung tâm được đầu tư với hệ thống thiết bị hiện đại, nhập khẩu nguyên chiếc từ Mỹ, có khả năng phân tích nhiều chỉ tiêu về an toàn thực phẩm và chất lượng sản phẩm, trong đó có dư lượng hóa chất bảo vệ thực vật, kháng sinh, độc tố, vi khuẩn, virus, kim loại nặng, Cadimi (Cd) và chất Vàng O; quy trình lấy mẫu đồng nhất từ việc tiếp nhận và trả kết quả theo đúng theo tiêu chuẩn quốc tế ISO/IEC 17025:2017 trong vòng 24 giờ.
Với sự đầu tư bài bản, đồng bộ, cuối tháng 6/2026, Trung tâm chính thức trở thành một trong 37 cơ sở kiểm nghiệm của Việt Nam được Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) chấp nhận thực hiện phân tích chỉ tiêu Cadimi (Cd) và chất Vàng O đối với quả tươi, hai chỉ tiêu có ý nghĩa quan trọng trong quá trình kiểm soát an toàn thực phẩm đối với nông sản xuất khẩu sang Trung Quốc.
Đây cũng là cơ sở duy nhất tại Quảng Ninh trong số 8 cơ sở được GACC chấp nhận tại khu vực Đồng bằng Sông Hồng (7 cơ sở khác đặt tại TP Hà Nội). Những cơ sở còn lại chủ yếu nằm ở khu vực Đà Nẵng, tỉnh Đắk Lắk và tỉnh Lâm Đồng, TP Hồ Chí Minh, Đồng bằng sông Cửu Long.
Trong bối cảnh nông sản qua Móng Cái tăng mạnh, việc có thêm một cơ sở kiểm nghiệm được phía Trung Quốc chấp thuận ngay tại cửa khẩu không chỉ đáp ứng nhu cầu của doanh nghiệp, mà còn góp phần hạn chế những rủi ro có thể xảy ra trong quá trình xuất khẩu.
Ông Phạm Ngọc Linh, Đội phó Đội Hải quan Cửa khẩu quốc tế Móng Cái, cho rằng: Cùng với hoàn thiện hạ tầng cửa khẩu và các dịch vụ logistics, việc hình thành thêm năng lực kiểm nghiệm ngay tại cửa khẩu đang góp phần hoàn thiện hơn các điều kiện phục vụ xuất khẩu nông sản qua Móng Cái. Đồng thời, góp phần hạn chế rủi ro đối với hàng hóa xuất khẩu bị nước bạn trả lại do không đạt chất lượng, từ đó giảm thiệt hại cho doanh nghiệp và bà con nông dân.
Sau gần 2 tháng đi vào hoạt động, Trung tâm đã giúp doanh nghiệp rút ngắn thời gian, giảm chi phí, chủ động kiểm soát chất lượng hàng hóa, qua đó tạo thêm thuận lợi cho xuất khẩu nông sản sang thị trường Trung Quốc. Đặc biệt, việc có một cơ sở được công nhận ngay tại cửa khẩu đã giúp hàng hóa không còn phải vận chuyển đến các địa phương cách xa nơi thông quan để lấy mẫu.
Đối với những lô hàng phát hiện có vấn đề, việc kiểm nghiệm tại chỗ cũng giúp doanh nghiệp có cơ sở chủ động phân loại, xử lý trước khi quyết định đưa hàng vào thông quan. Theo nhiều doanh nghiệp, đây chính là lợi thế lớn nhất của Trung tâm Giám định thử nghiệm Tân Đại Dương khi được đặt ngay tại Bãi kiểm hóa Bắc Luân II.
Bà Ngô Thị Trang, Giám đốc Trung tâm Giám định thử nghiệm Tân Đại Dương, cho biết: Hiện 100% mẫu kiểm dịch do Trung tâm thực hiện đều đạt yêu cầu thông quan của phía Trung Quốc. Trung tâm đang tiếp tục đầu tư máy móc, thiết bị và nhân lực, phấn đấu cuối năm 2026 mở rộng phân tích đối với một số mặt hàng nông sản tươi khác như thanh long, bưởi, chanh, chuối... và bổ sung thêm các chỉ tiêu về bảo vệ thực vật. Qua đó góp phần vào hành trình đưa nông sản Việt Nam đứng vững tại thị trường tỷ dân.
Từ việc phải đưa mẫu đi xa, doanh nghiệp nay có thể thực hiện kiểm nghiệm ngay tại cửa khẩu, từ chỗ phụ thuộc vào thời gian trả kết quả của các cơ sở ngoài tỉnh, doanh nghiệp có thêm một lựa chọn tại nơi hàng hóa làm thủ tục. Đây là một bước hoàn thiện thêm dịch vụ hỗ trợ xuất khẩu, góp phần tạo thuận lợi cho doanh nghiệp và giúp quá trình thông quan nông sản qua Móng Cái được chủ động hơn.
