Việc triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp không đơn thuần là sắp xếp lại tổ chức bộ máy mà là bước chuyển mạnh mẽ trong tư duy quản trị, hướng tới xây dựng nền hành chính tinh gọn, hiện đại và phục vụ. Để mô hình mới thực sự phát huy hiệu quả, Quảng Ninh đang tập trung tháo gỡ những "điểm nghẽn" về thể chế, tổ chức, nguồn lực, dữ liệu và chất lượng đội ngũ cán bộ, qua đó tạo nền tảng để chính quyền cơ sở vận hành thông suốt, gần dân, sát dân và trở thành động lực thúc đẩy phát triển trong giai đoạn mới.
Khơi thông những "nút thắt" từ thực tiễn
Sau khi hoàn thành việc sắp xếp đơn vị hành chính, toàn tỉnh còn 54 xã, phường, đặc khu và 624 thôn, bản, khu phố. Bộ máy được tinh gọn, giảm đầu mối trung gian, tăng cường phân cấp, phân quyền cho cơ sở. Tuy nhiên, đi cùng với cơ hội là không ít thách thức đặt ra trong giai đoạn đầu vận hành. Khối lượng công việc của cấp xã tăng lên đáng kể; nhiều nhiệm vụ trước đây do cấp huyện đảm nhiệm nay được chuyển giao trực tiếp cho cơ sở. Điều đó đòi hỏi đội ngũ cán bộ phải nhanh chóng thích ứng với yêu cầu mới, đồng thời cần một cơ chế vận hành đồng bộ, thống nhất để bảo đảm mọi hoạt động không bị gián đoạn.
Thực tiễn vận hành sau một năm cho thấy, những "điểm nghẽn" lớn nhất không nằm ở việc thay đổi tên gọi hay địa giới hành chính, mà ở khả năng vận hành bộ máy sau sắp xếp. Đó là sự khác biệt về quy trình xử lý công việc, việc tiếp nhận và chia sẻ dữ liệu, sự chênh lệch về năng lực đội ngũ cán bộ giữa các địa phương, cũng như yêu cầu hoàn thiện cơ chế phân cấp, phân quyền gắn với phân bổ nguồn lực tương xứng.
Nhận diện rõ những khó khăn này, tỉnh đã lựa chọn cách tiếp cận chủ động ngay từ đầu. Trong định hướng phát triển giai đoạn 2026-2030, tỉnh xác định tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo toàn diện của cấp ủy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý của chính quyền các cấp; đồng thời phát huy vai trò giám sát, phản biện của MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội nhằm tạo sự đồng thuận trong nhân dân.
Điểm đáng chú ý, mọi nhiệm vụ đều được cụ thể hóa theo nguyên tắc "rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thời hạn, rõ kết quả", gắn với cơ chế kiểm tra, đánh giá thường xuyên. Đây không chỉ là yêu cầu về kỷ luật hành chính, mà còn là bước chuyển từ tư duy quản lý sang quản trị hiện đại, lấy kết quả thực hiện nhiệm vụ và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp làm thước đo hiệu quả hoạt động của bộ máy.
Một trong những giải pháp quan trọng được Quảng Ninh triển khai là duy trì cơ chế giao ban định kỳ, tổ công tác liên ngành và cơ chế theo dõi, hỗ trợ địa bàn. Các sở, ngành được phân công trực tiếp hướng dẫn, hỗ trợ các xã, phường, đặc khu, nhất là địa bàn miền núi, biên giới, hải đảo và những nơi có khối lượng công việc lớn sau sắp xếp. Cách làm này giúp nhiều khó khăn phát sinh được giải quyết ngay từ cơ sở, hạn chế tình trạng đùn đẩy, né tránh trách nhiệm.
Song song với việc kiện toàn tổ chức, Quảng Ninh tiếp tục rà soát, hoàn thiện chức năng, nhiệm vụ của từng cơ quan, từng vị trí việc làm; làm rõ mối quan hệ giữa cấp tỉnh với cấp xã, giữa các cơ quan Đảng, chính quyền, MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội. Đây được xem là giải pháp căn cơ nhằm khắc phục tình trạng chồng chéo, bỏ sót nhiệm vụ hoặc xử lý công việc thiếu thống nhất.
Đặc biệt, tỉnh kiên trì thực hiện nguyên tắc "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm". Tuy nhiên, phân cấp không đồng nghĩa với khoán trắng. Cùng với việc giao thêm nhiệm vụ cho cấp xã, tỉnh đồng thời bảo đảm các điều kiện về nhân lực, ngân sách, cơ sở vật chất, hạ tầng số và hướng dẫn nghiệp vụ, giúp chính quyền cơ sở đủ năng lực thực hiện nhiệm vụ được giao.
Trong bối cảnh yêu cầu phát triển ngày càng cao, việc tháo gỡ các điểm nghẽn về tổ chức bộ máy không chỉ nhằm giúp chính quyền địa phương 2 cấp vận hành ổn định, mà còn tạo tiền đề để xây dựng nền hành chính phục vụ, chuyên nghiệp và hiện đại. Đây cũng chính là nền móng để Quảng Ninh tiếp tục phát huy vai trò là địa phương đi đầu cả nước trong cải cách hành chính, đổi mới mô hình quản trị và nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.
Chuyển đổi số, phân cấp thực chất và nâng cao năng lực quản trị
Nếu việc sắp xếp tổ chức bộ máy là bước khởi đầu thì chuyển đổi số, phân cấp thực chất và nâng cao năng lực quản trị chính là chìa khóa để chính quyền địa phương 2 cấp vận hành hiệu quả. Bởi một bộ máy dù được tổ chức tinh gọn đến đâu cũng khó phát huy hiệu quả nếu vẫn vận hành theo phương thức cũ, thiếu dữ liệu, thiếu sự liên thông và phụ thuộc vào quy trình xử lý thủ công.
Nhận thức rõ điều đó, Quảng Ninh xác định chuyển đổi số không chỉ là ứng dụng công nghệ mà là đổi mới toàn diện phương thức quản trị. Mọi hoạt động của bộ máy hành chính đều hướng tới mục tiêu lấy dữ liệu làm nền tảng, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ, từng bước xây dựng nền hành chính số hiện đại, minh bạch và hiệu quả.
Một trong những yêu cầu được tỉnh đặt ra là xây dựng hệ thống dữ liệu thống nhất theo nguyên tắc "một lần thu thập, nhiều lần khai thác sử dụng". Các cơ sở dữ liệu chuyên ngành, hồ sơ điện tử, kết quả giải quyết thủ tục hành chính được kết nối, chia sẻ đồng bộ giữa các cấp, ngành, khắc phục tình trạng dữ liệu phân tán, cục bộ, phải nhập lại nhiều lần hoặc xử lý song song giữa hồ sơ giấy và hồ sơ điện tử.
Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh chính quyền cấp xã được giao thêm nhiều nhiệm vụ mới. Khi dữ liệu được liên thông, cán bộ cơ sở có thể tiếp cận đầy đủ thông tin phục vụ giải quyết công việc mà không phải yêu cầu người dân bổ sung nhiều loại giấy tờ như trước. Thời gian xử lý hồ sơ được rút ngắn, chi phí xã hội giảm xuống, trong khi tính minh bạch và khả năng giám sát được nâng lên.
Không chỉ dừng ở số hóa hồ sơ, Quảng Ninh còn hướng tới hình thành hệ sinh thái quản trị thông minh với việc từng bước ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), phân tích dữ liệu lớn và tự động hóa quy trình trong quản lý nhà nước. Đây được xem là bước phát triển mới của nền hành chính số, hỗ trợ cán bộ trong phân tích dữ liệu, theo dõi tiến độ công việc, cảnh báo nguy cơ chậm trễ và nâng cao chất lượng tham mưu, ra quyết định.
Thực tế cho thấy nhiều địa phương trong tỉnh đã chủ động ứng dụng công nghệ số vào hoạt động điều hành. Tại phường Bãi Cháy, 100% cán bộ, công chức xử lý công việc trên môi trường điện tử; nhiều ứng dụng AI được khai thác để hỗ trợ tổng hợp tài liệu, xử lý văn bản, nâng cao hiệu suất làm việc. Cùng với đó, toàn bộ dịch vụ công được cung cấp trực tuyến, tỷ lệ giải quyết hồ sơ đúng và trước hạn luôn duy trì ở mức cao. Những kết quả này cho thấy chuyển đổi số đang trở thành công cụ thiết thực giúp chính quyền nâng cao năng lực phục vụ, thay vì chỉ dừng ở mục tiêu hiện đại hóa bộ máy.
Tuy nhiên, công nghệ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi cùng với đội ngũ cán bộ có năng lực và tư duy đổi mới. Vì vậy, Quảng Ninh xác định xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức là một trong những giải pháp mang tính quyết định đối với thành công của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.
Theo định hướng giai đoạn 2026-2030, tỉnh sẽ tiếp tục hoàn thiện vị trí việc làm, cơ cấu ngạch công chức, chức danh nghề nghiệp viên chức theo yêu cầu thực tiễn; ưu tiên đào tạo, điều động cán bộ có trình độ chuyên môn sâu về đất đai, quy hoạch, đầu tư công, tài chính, chuyển đổi số, công nghệ thông tin và giải quyết thủ tục hành chính cho cấp cơ sở. Công tác đánh giá cán bộ cũng được đổi mới theo hướng định lượng, dựa trên sản phẩm công việc, tiến độ giải quyết nhiệm vụ và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp, thay cho cách đánh giá mang tính hình thức.
Một điểm mới đáng chú ý là cùng với việc tăng cường phân cấp, tỉnh cũng siết chặt kỷ luật, kỷ cương hành chính và kiểm soát quyền lực. Mỗi nhiệm vụ được giao đều gắn với trách nhiệm cụ thể của người đứng đầu; đồng thời tăng cường thanh tra công vụ, kiểm tra việc thực thi nhiệm vụ nhằm kịp thời phát hiện, xử lý tình trạng né tránh, đùn đẩy trách nhiệm hoặc gây phiền hà cho người dân và doanh nghiệp. Đây là điều kiện quan trọng để phân cấp thực sự đi đôi với nâng cao trách nhiệm giải trình.
Bên cạnh những giải pháp về tổ chức và quản trị, Quảng Ninh cũng xác định tháo gỡ điểm nghẽn về nguồn lực là yêu cầu cấp thiết để tạo động lực phát triển. Trong giai đoạn tới, tỉnh tập trung rà soát, xử lý những tồn tại kéo dài liên quan đến quy hoạch, đất đai, giải phóng mặt bằng, đầu tư công và tài sản công; đồng thời đẩy nhanh tiến độ các dự án hạ tầng chiến lược, các công trình động lực, tạo không gian phát triển mới.
Các địa bàn có tiềm năng như khu vực TP Hạ Long cũ, đặc khu Vân Đồn, địa bàn TP Móng Cái cũ, phường Cẩm Phả, khu vực phía tây như các phường Quảng Yên, Đông Triều, và các khu kinh tế, khu công nghiệp trọng điểm tiếp tục được nghiên cứu cơ chế phân cấp, phân quyền phù hợp, nhằm phát huy tối đa lợi thế về kinh tế biển, logistics, công nghiệp công nghệ cao, du lịch và đổi mới sáng tạo. Đây không chỉ là giải pháp phát triển kinh tế, mà còn là cách thức nâng cao hiệu quả quản trị địa phương trong điều kiện mô hình chính quyền 2 cấp.
Có thể thấy, tháo gỡ điểm nghẽn trong giai đoạn hiện nay không còn bó hẹp ở việc giải quyết những khó khăn trước mắt, mà hướng tới tạo lập nền tảng quản trị hiện đại, linh hoạt và thích ứng với yêu cầu phát triển lâu dài. Khi thể chế được hoàn thiện, bộ máy được tổ chức hợp lý, dữ liệu được kết nối, cán bộ được nâng cao năng lực và nguồn lực được phân bổ hiệu quả, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp sẽ phát huy đầy đủ vai trò là nền tảng cho phát triển nhanh và bền vững.
Mở rộng không gian phát triển
Nhìn từ thực tiễn những ngày đầu vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, có thể thấy Quảng Ninh không lựa chọn cách tiếp cận "vừa làm vừa sửa" mà chủ động chuẩn bị từ sớm, từ xa, nhận diện rõ những điểm nghẽn có thể phát sinh để xây dựng các giải pháp đồng bộ về thể chế, tổ chức bộ máy, nguồn nhân lực, chuyển đổi số và phân cấp, phân quyền. Chính sự chủ động ấy đã giúp bộ máy mới nhanh chóng ổn định, bảo đảm mọi hoạt động quản lý, điều hành và phục vụ người dân diễn ra thông suốt ngay từ cơ sở.
Điều quan trọng hơn, những giải pháp Quảng Ninh đang triển khai không chỉ nhằm giải quyết những khó khăn trước mắt của quá trình chuyển đổi mô hình tổ chức chính quyền. Xa hơn, đó là quá trình kiến tạo một nền hành chính hiện đại, chuyên nghiệp và phục vụ; xây dựng đội ngũ cán bộ đủ năng lực thích ứng với yêu cầu quản trị mới; hình thành phương thức điều hành dựa trên dữ liệu số, công nghệ số và kết quả thực hiện nhiệm vụ. Khi đó, chính quyền 2 cấp sẽ không đơn thuần là sự thay đổi về tổ chức hành chính mà trở thành bước chuyển căn bản trong tư duy quản trị địa phương.
Trong bối cảnh Quảng Ninh đang hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế bình quân hai con số trong giai đoạn 2026-2030, xây dựng thành phố trực thuộc Trung ương, phát triển đặc khu kinh tế Vân Đồn, khu hợp tác kinh tế qua biên giới Móng Cái - Đông Hưng và các cực tăng trưởng mới, yêu cầu về một bộ máy hành chính tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả càng trở nên cấp thiết. Mọi nguồn lực phát triển, từ đầu tư công, đất đai, khoa học công nghệ đến chuyển đổi số, đều cần được khơi thông bằng một nền quản trị hiện đại, minh bạch và có khả năng phản ứng nhanh trước những yêu cầu mới của thực tiễn.
Thực tế nhiều năm qua cho thấy, mỗi bước phát triển của Quảng Ninh đều gắn với những đột phá về cải cách hành chính, cải thiện môi trường đầu tư, đổi mới phương thức lãnh đạo và dám tháo gỡ những "điểm nghẽn" vốn được xem là rào cản của sự phát triển. Chính tinh thần đổi mới ấy tiếp tục được kế thừa trong quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp hôm nay. Thay vì chỉ tập trung sắp xếp tổ chức bộ máy, tỉnh đang từng bước xây dựng một hệ thống quản trị lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, lấy hiệu quả phục vụ làm mục tiêu và lấy chuyển đổi số làm động lực.
Con đường phía trước chắc chắn còn không ít khó khăn. Quá trình hoàn thiện cơ chế phân cấp, phân quyền; nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ cơ sở; đồng bộ dữ liệu số; đầu tư hạ tầng công nghệ; bảo đảm nguồn lực cho các xã, phường, đặc khu... sẽ cần thêm thời gian và sự vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị. Tuy nhiên, với nền tảng được chuẩn bị kỹ lưỡng, cùng quyết tâm đổi mới mạnh mẽ, Quảng Ninh đang có những điều kiện thuận lợi để biến những thách thức của giai đoạn chuyển tiếp thành cơ hội bứt phá.
Tháo gỡ điểm nghẽn, xét đến cùng, không chỉ là xử lý những tồn tại trong bộ máy hay khắc phục những vướng mắc của cơ chế vận hành. Quan trọng hơn, đó là quá trình giải phóng tư duy phát triển, khơi thông mọi nguồn lực và tạo lập một nền hành chính kiến tạo, phục vụ, đủ năng lực đồng hành cùng người dân và doanh nghiệp. Khi từng "điểm nghẽn" được tháo gỡ, từng mắt xích trong bộ máy được kết nối thông suốt, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp sẽ phát huy đầy đủ giá trị, trở thành nền tảng để Quảng Ninh tiếp tục giữ vững vị thế là địa phương đi đầu trong cải cách hành chính, chuyển đổi số và đổi mới quản trị, hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới.
