Triển lãm “Di tích Quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám và truyền thống hiếu học tỉnh Quảng Ninh” đang diễn ra tại Bảo tàng - Thư viện Quảng Ninh như một sự kết nối mạch nguồn văn hiến từ Thăng Long đến Hạ Long.
Đây là sự kiện do Trung tâm Hoạt động văn hóa khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám phối hợp với Bảo tàng - Thư viện tỉnh tổ chức. Theo bà Nguyễn Liên Hương, Phó Giám đốc Trung tâm Hoạt động văn hoá khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám, triển lãm được tổ chức với mong muốn giới thiệu tới công chúng Quảng Ninh những giá trị đặc sắc của Di tích Quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám, đồng thời tôn vinh truyền thống hiếu học của Vùng mỏ giàu bản sắc văn hóa. Nội dung triển lãm được tuyển chọn, chắt lọc từ hàng nghìn tư liệu, hình ảnh và nghiên cứu, tập trung vào 2 chủ đề chính là “Di tích Quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám” và “Truyền thống hiếu học tỉnh Quảng Ninh”.
Người xem đặc biệt chú ý đến chủ đề thứ hai giới thiệu bề dày truyền thống hiếu học của vùng đất địa đầu Đông Bắc Tổ quốc. Truyền thống ấy được lưu dấu qua Văn Miếu Quảng Yên, trung tâm giáo dục của vùng đất Yên Bang xưa, nơi tôn vinh đạo học và đào tạo nhân tài. Lịch sử khoa cử Quảng Ninh ghi nhận 5 vị tiến sĩ đỗ đạt thời quân chủ, trong đó Tiến sĩ Vũ Phi Hổ và Phạm Minh Du được lưu danh trên bia Tiến sĩ tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Đặc biệt, hai cha con Phạm Minh Du và Phạm Đốc Phỉ đã trở thành biểu tượng đẹp về truyền thống hiếu học và sự tiếp nối khoa bảng qua nhiều thế hệ.
Bên cạnh đó, 43 giám sinh quê Quảng Ninh từng theo học tại Quốc Tử Giám là minh chứng cho khát vọng lập thân bằng học vấn và tinh thần coi trọng tri thức của người dân nơi đây. Quảng Ninh cũng gắn với nhiều danh nhân văn hóa tiêu biểu như: Lý Đạo Tái, Trương Hán Siêu, Nguyễn Trãi, Thân Nhân Trung, Nguyễn Đăng Minh... Đặc biệt, năm 1468, vua Lê Thánh Tông đã đề thơ trên núi Truyền Đăng (núi Bài Thơ), thể hiện tư tưởng đề cao giáo dục và trọng dụng hiền tài. Những giá trị vẫn còn vẹn nguyên ý nghĩa trong sự nghiệp phát triển quê hương, đất nước ngày nay.
Bà Nguyễn Thị Xiêm, Phó Giám đốc Bảo tàng - Thư viện tỉnh, cho biết: “Triển lãm đã góp phần soi chiếu giá trị Văn Miếu - Quốc Tử Giám với truyền thống hiếu học của Quảng Ninh. Những giá trị tinh hoa đạo học ấy được giải mã và hòa quyện cùng truyền thống hiếu học, khoa bảng rạng rỡ của Quảng Ninh. Qua dòng chảy lịch sử, Quảng Ninh không chỉ được biết đến là vùng đất phên giậu anh hùng, năng động trong phát triển kinh tế, mà còn có một mạch ngầm tri thức vô cùng vẻ vang. Đến với triển lãm, công chúng sẽ được tham gia một cuộc du hành ngược thời gian đầy cảm xúc để tìm hiểu về hệ thống giáo dục khoa bảng tỉnh Quảng Ninh dưới các triều đại quân chủ”.
Không chỉ dừng lại ở quá khứ, triển lãm còn kết nối truyền thống với thành tựu giáo dục hiện đại. Đó là những hình ảnh đầy tự hào về sự bứt phá mạnh mẽ của giáo dục, ghi dấu ấn đậm nét với hàng loạt giải thưởng cao trong các kỳ thi học sinh giỏi quốc gia và quốc tế, đặc biệt là 3 quán quân của cuộc thi Đường lên đỉnh Olympia. Những chiếc vòng nguyệt quế vinh quang ấy chính là sự tiếp nối của tinh thần khoa bảng xưa, chứng minh rằng ngọn lửa hiếu học trên đất mỏ đang rực sáng trong thời đại mới.
Triển lãm diễn ra đến hết ngày 13/9/2026 được Bảo tàng - Thư viện tỉnh thực hiện tốt công tác vận hành, thuyết minh phục vụ công chúng. Tham quan triển lãm, công chúng và du khách được trải nghiệm không gian lều chõng, bút nghiên tri thức, ông đồ viết thư pháp, khắc in tranh và biểu tượng Quốc Tử Giám trên giấy dó, có thêm một nguồn tư liệu phong phú, bổ ích đối với việc nghiên cứu, tìm hiểu về truyền thống khoa bảng của tỉnh Quảng Ninh. Triển lãm không chỉ mang đến cho công chúng một nguồn tư liệu phong phú, bổ ích, mà còn góp phần khẳng định rằng, từ Thăng Long đến vùng Đông Bắc, tinh thần hiếu học luôn là sợi dây bền chặt kết nối các vùng đất, tạo nên sức mạnh nội sinh của văn hóa Việt Nam.
Thông qua những tư liệu, hình ảnh và câu chuyện được giới thiệu tại triển lãm, công chúng và du khách sẽ có thêm những góc nhìn sinh động về hành trình 950 năm của Quốc Tử Giám, cũng như truyền thống khoa bảng của tỉnh Quảng Ninh. Mỗi hiện vật, mỗi câu chuyện không chỉ tái hiện lịch sử mà còn góp phần khơi dậy niềm tự hào dân tộc, tình yêu di sản và ý thức gìn giữ những giá trị văn hóa quý báu của cha ông. Trong bối cảnh Quảng Ninh đang quyết tâm trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, việc bảo tồn, phát huy các giá trị di sản lịch sử và giáo dục truyền thống hiếu học chính là nền tảng nội sinh, tạo ra sức mạnh nhân văn to lớn để xây dựng thành phố hiện đại, văn minh, có nguồn nhân lực chất lượng cao.
