Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, sáng 17/10, Quốc hội thảo luận tại tổ về dự án Luật Bưu chính (sửa đổi) và dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường.
Hậu kiểm chỉ hiệu quả khi có dữ liệu thực và cơ chế giám sát đủ mạnh
Phát biểu tại tổ, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đánh giá, dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi) đã có những bước đột phá. Trong đó, đột phá lớn nhất là chuyển từ tiền kiểm, cấp phép sang hậu kiểm dựa trên dữ liệu. "Đây là một thay đổi mang tính cách mạng", Chủ tịch Quốc hội ghi nhận.
Chỉ ra dự thảo Luật giảm 14 thủ tục hành chính xuống còn 1 thủ tục là đăng ký điện tử, Chủ tịch Quốc hội cho rằng đây là hướng đi đúng, tinh thần cải cách là giảm rào cản gia nhập thị trường, phù hợp với kinh tế số.
Tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội cho hay, hậu kiểm chỉ hiệu quả khi có dữ liệu thực và cơ chế giám sát đủ mạnh. Nếu hệ thống chia sẻ dữ liệu giữa doanh nghiệp và cơ quan quản lý chưa hoàn thiện hoặc tiêu chí mức độ rủi ro còn chung chung thì hậu kiểm dễ trở thành hình thức hoặc tạo gánh nặng đột xuất cho doanh nghiệp.
Vì vậy, Chủ tịch Quốc hội đề nghị, sửa đổi Luật lần này, cơ quan soạn thảo và cơ quan thẩm tra phải làm rõ nhiệm vụ chia sẻ dữ liệu tối thiểu về mã định danh bưu gửi, hành chính và sự cố; đồng thời quy định lộ trình chuyển đổi số bắt buộc cho doanh nghiệp quy mô lớn kèm hỗ trợ kỹ thuật cho doanh nghiệp quy mô nhỏ.
Phân định rõ ranh giới giữa bưu chính, vận tải và logistics, tránh quản lý chồng chéo
Về phạm vi điều chỉnh, Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị phải phân định rõ, sắc nét hơn nữa ranh giới giữa dịch vụ bưu chính với vận tải và logistics.
Dự thảo Luật xác định dịch vụ bưu chính theo bản chất hoạt động bao gồm các công đoạn chấp nhận, chia chọn, vận chuyển, phát bưu gửi và có thể gồm các công đoạn khác liên quan trực tiếp đến từng bưu gửi trong quá trình cung cấp dịch vụ như: kho xử lý đơn hàng, đóng gói, hoàn trả trên mạng bưu chính cố định và khả năng truy vết loại trừ vận tải kho bãi logistics độc lập.
Cho rằng đây là điểm then chốt để giải quyết tình trạng chồng chéo kéo dài nhiều năm, Chủ tịch Quốc hội chỉ rõ, cách tiếp cận theo bản chất thay vì tên gọi là điểm tiến bộ nhưng cũng có rủi ro là ranh giới dễ bị tranh cãi trong thực tiễn. Do đó, cần quy định tiêu chí cụ thể để tránh tranh chấp và chồng chéo, nhất là với doanh nghiệp cung cấp dịch vụ logistics bên thứ ba, bên thứ tư vừa thực hiện hoàn tất đơn hàng vừa giao hàng, hoặc nền tảng điều phối đơn hàng không sở hữu mạng lưới vật lý. Cần bổ sung tiêu chí định lượng rõ ràng hơn; làm rõ trách nhiệm của các chủ thể trong chuỗi nhiều tầng trong lĩnh vực bưu chính.
Cùng với đó, phải định danh truy vết bưu gửi quản lý theo rủi ro, nền tảng của bưu chính số. Mỗi bưu gửi được gắn mã định danh duy nhất từ lúc chấp nhận, duy trì suốt hành trình thu thập thông tin người gửi theo mức độ rủi ro.
Theo Chủ tịch Quốc hội, đây là bước tiến quan trọng để chuyển từ quản lý, phát hiện vi phạm sang phòng ngừa rủi ro, phù hợp với kinh tế số và yêu cầu an ninh. Tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội lưu ý cần cân bằng với quyền riêng tư, chi phí tuân thủ.
Về dịch vụ bưu chính phổ cập và công ích mở rộng, Chủ tịch Quốc hội đề nghị phải tính đến tính bền vững về tài chính; hướng đến vùng sâu, vùng xa là đúng, người dân miền núi, biên giới, hải đảo cần được tiếp cận dịch vụ với giá hợp lý. Tuy nhiên, rủi ro lớn nhất là cơ chế tài chính nếu không bù đắp, không minh bạch, ổn định thì dễ tạo ra sự méo mó cạnh tranh hoặc gánh nặng cho doanh nghiệp tư nhân.
Do đó, Chủ tịch Quốc hội đề nghị xác định rõ những dịch vụ công ích mà thị trường không giải quyết được, cơ chế bù đắp phải dựa trên chi phí thực tế, kiểm toán độc lập, không làm méo mó thị trường cạnh tranh, ưu tiên phát triển điểm phục vụ đa năng kết hợp với dịch vụ công ích, dịch vụ công số…
Ưu tiên phát triển năng lực đo lường chiến lược
Cho ý kiến vào dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường, Chủ tịch Quốc hội nhận định, Luật Đo lường rất quan trọng, góp phần hoàn thiện hệ thống dữ liệu đo lường quốc gia đủ mạnh, kết nối và tin cậy. Vì vậy, việc sửa đổi Luật Đo lường lần này cần bám sát ba trụ cột chính.
Thứ nhất, chuyển đổi số, đổi mới phương thức quản lý. Điểm đột phá lớn nhất trong lần sửa đổi Luật Đo lường lần này, theo Chủ tịch Quốc hội là phải chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm theo mức độ rủi ro, gắn với số hóa toàn diện, tương tự như định hướng sửa đổi Luật Bưu chính.
Thứ hai, phát triển năng lực đo lường quốc gia và phát huy vai trò của doanh nghiệp, kể cả doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp tư nhân. Ở đây, cần quy định rõ cơ chế đánh giá độc lập, công khai kết quả phê duyệt; có chính sách ưu đãi về thuế, tín dụng, đất đai đủ hấp dẫn để doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực đo lường chiến lược; đồng thời, duy trì vai trò của Nhà nước trong những lĩnh vực liên quan an ninh, an toàn công cộng.
Thứ ba, phân cấp, phân quyền gắn với giảm thủ tục hành chính, bảo vệ người tiêu dùng, chống gian lận bằng cơ chế thực thi mạnh hơn.
Chủ tịch Quốc hội đề nghị bổ sung cơ chế bồi thường nhanh, tự động; chẳng hạn, hoàn trả tiền thu thừa trong thời gian ngắn khi phát hiện sai lệch trong đo lường; đồng thời cần quy định rõ trách nhiệm hỗ trợ kỹ thuật, đào tạo, trang bị thiết bị cho cấp xã; tăng chế tài đối với hành vi gian lận có tổ chức, đặc biệt là hành vi can thiệp vào phần mềm của phương tiện đo thông minh.
Trong thời gian tới, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, cần tiếp tục hoàn thiện một số nội dung.
Trước hết, cần phân định rõ nhóm 1, nhóm 2 với các tiêu chí cụ thể, ổn định, tránh tình trạng doanh nghiệp bị chuyển sang nhóm 2 một cách tùy tiện. Chủ tịch Quốc hội lưu ý đây là vấn đề cần đặc biệt chú ý trong quá trình xây dựng luật.
Bên cạnh đó, cần rà soát kỹ để bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật, nhất là với Luật Đầu tư, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, Luật Giao dịch điện tử và các quy định về kinh tế số, tránh chồng chéo.
Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị cần ưu tiên phát triển năng lực đo lường chiến lược trong các lĩnh vực đo lường lượng tử, trí tuệ nhân tạo (AI) và cảm biến thông minh bởi đây là nền tảng cho năng lực cạnh tranh dài hạn; đồng thời quy định cụ thể điều khoản chuyển tiếp, bảo đảm doanh nghiệp đã được cấp giấy chứng nhận không bị gián đoạn hoạt động.
