Sau những băn khoăn ban đầu về việc sáp nhập thôn, bản, điều mà nhiều bí thư chi bộ và người dân vùng cao, biên giới xã Hoành Mô quan tâm hơn cả là làm thế nào để những giá trị văn hóa, sự gắn kết cộng đồng và tình làng nghĩa xóm vẫn được gìn giữ trong những đơn vị hành chính mới. Bởi với họ, sáp nhập không chỉ là thay đổi ranh giới trên bản đồ, mà còn là hành trình xây dựng một cộng đồng mới trên nền tảng những giá trị đã được vun đắp qua nhiều thế hệ.
Giữ nếp xưa, dựng cộng đồng mới
Ở vùng DTTS, mỗi thôn, bản không chỉ là một đơn vị hành chính mà còn là không gian lưu giữ ký ức, phong tục và bản sắc của cộng đồng. Tên gọi của thôn, bản gắn với lịch sử khai phá, với những dòng họ đầu tiên đến lập nghiệp, với cánh rừng, con suối và những lễ hội đã được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Vì vậy, sau sáp nhập, điều khiến nhiều người trăn trở không chỉ là sự thay đổi tên gọi mà còn là nỗi lo những giá trị ấy sẽ dần nhạt phai.
Bà Lô Thị Hoài, Bí thư chi bộ thôn Đồng Cậm, xã Hoành Mô cho biết, trong nhiều cuộc họp dân gần đây, phần lớn ý kiến của bà con đều xoay quanh câu chuyện giữ gìn bản sắc văn hóa sau sáp nhập. "Người dân lo sau này các phong tục, lễ hội hay sinh hoạt văn hóa của từng thôn có còn được duy trì hay không. Chúng tôi giải thích rằng sáp nhập chỉ thay đổi cách quản lý, còn những giá trị văn hóa truyền thống vẫn phải tiếp tục được giữ gìn và phát huy. Thậm chí, đây còn là cơ hội để các cộng đồng giao lưu, học hỏi lẫn nhau, làm giàu thêm bản sắc của địa phương", bà Hoài chia sẻ.
Không chỉ ở thôn Đồng Cậm, tại nhiều thôn vùng cao biên giới của xã Hoành Mô, các câu lạc bộ hát Then, hát Pả dung, hát Sóong cọ và lễ hội truyền thống của đồng bào Dao Thanh Phán, Tày, Sán Chỉ vẫn được duy trì như một "sợi dây" gắn kết cộng đồng. Theo đội ngũ bí thư chi bộ, việc tiếp tục bảo tồn tiếng nói, nghi lễ truyền thống hay những ngày hội văn hóa sẽ giúp người dân thêm gắn bó với cộng đồng mới, đồng thời tạo sự giao thoa giữa các nhóm dân cư vốn trước đây thuộc những thôn khác nhau.
Các cán bộ cơ sở cũng cho rằng, khi người dân vẫn được sinh hoạt văn hóa, gặp gỡ và cùng gìn giữ những giá trị truyền thống, khoảng cách giữa các cộng đồng sẽ dần được xóa nhòa. Đó cũng là nền tảng để gây dựng sự đồng thuận trong quá trình sắp xếp, tổ chức lại thôn, bản.
Đồng thuận để mở ra không gian phát triển
Việc sáp nhập không chỉ đặt ra yêu cầu giữ gìn bản sắc mà còn mở ra những kỳ vọng về một không gian phát triển mới. Khi quy mô thôn, bản lớn hơn, việc huy động nguồn lực cộng đồng sẽ thuận lợi hơn. Các công trình hạ tầng, nhà văn hóa, sân thể thao hay những mô hình phát triển kinh tế tập trung cũng có điều kiện phát huy hiệu quả, tránh đầu tư dàn trải như trước.
Tuy nhiên, để hiện thực hóa những kỳ vọng ấy, đội ngũ bí thư chi bộ, trưởng thôn sẽ phải đảm nhận nhiều trọng trách hơn. Địa bàn rộng, dân cư đông, nhiều nhóm dân tộc cùng sinh sống đòi hỏi cán bộ cơ sở không chỉ am hiểu phong tục, có kinh nghiệm dân vận mà còn phải đổi mới phương thức quản lý, ứng dụng công nghệ thông tin, chủ động kết nối người dân và xử lý công việc nhanh chóng, hiệu quả hơn.
Nhiều cán bộ cơ sở mong muốn được tham gia các lớp tập huấn về chuyển đổi số, kỹ năng quản lý cộng đồng, hòa giải ở cơ sở và tổ chức hoạt động tại các thôn có quy mô lớn sau sáp nhập. Đồng thời, họ cũng kỳ vọng sẽ tiếp tục nhận được sự quan tâm về chế độ, chính sách và điều kiện làm việc để yên tâm gắn bó với cơ sở.
Theo đội ngũ bí thư chi bộ, thành công của chủ trương sắp xếp thôn, bản không chỉ được đo bằng số lượng đầu mối được tinh gọn hay ranh giới hành chính được điều chỉnh, mà quan trọng hơn là sự đồng thuận của người dân và sức sống của những cộng đồng mới sau sáp nhập.
Không chỉ riêng anh Nhân hay những bí thư chi bộ ở Sông Móoc, Cửa Khẩu đội ngũ cán bộ thôn trên địa xã Hoành Mô đang bước vào một giai đoạn với những yêu cầu mới. Từ 1/7, toàn xã chính thức đưa vào hoạt động 6 thôn, bản, khu phố sau sắp xếp, giảm từ 22 đơn vị trước đây. Việc tinh gọn đầu mối không chỉ nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị mà còn đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng quản trị ở cấp gần dân nhất.
Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Hoành Mô Vũ Duy Văn cho biết: Việc sắp xếp thôn, bản trên địa bàn được triển khai công khai, dân chủ và nhận được sự đồng thuận của người dân. Điều quan trọng sau sắp xếp là các thôn mới phải nhanh chóng vận hành thông suốt để người dân được phục vụ tốt hơn.
Sáp nhập thôn, bản là bước khởi đầu của một quá trình đổi mới tổ chức ở cơ sở. Nhưng để những cộng đồng mới thực sự trở thành một khối gắn kết sẽ không thể chỉ dựa vào những quyết định hành chính. Điều quyết định vẫn là những con người hằng ngày đi đến với dân, lắng nghe dân và giữ nhịp cho cộng đồng bằng sự gần gũi, trách nhiệm và niềm tin vào một bộ máy mới kiến tạo, vì dân.
