Internet Việt Nam đang bước sang giai đoạn phát triển mới, khi mục tiêu không chỉ là nhanh và rộng mà là an toàn, bền vững và đáng tin cậy.
Từ mở rộng hạ tầng sang quản trị và niềm tin
Sau gần 30 năm phát triển, Internet Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển dịch mới. Trọng tâm không còn là mở rộng độ phủ hay tăng tốc độ, mà là quản trị, khai thác dữ liệu có trách nhiệm và xây dựng một không gian số an toàn, đáng tin cậy cho phát triển kinh tế xã hội.
Thông điệp này được nhấn mạnh tại sự kiện Ngày Internet Việt Nam - Internet Day 2025, khai mạc trong ngày 17.12 tại Hà Nội. Phát biểu tại sự kiện, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Phạm Đức Long khẳng định: "Internet đã trở thành một phần không thể tách rời của đời sống kinh tế xã hội, với hạ tầng ngày càng hiện đại, chất lượng được cải thiện rõ rệt và mức độ tham gia của xã hội vào môi trường số ngày càng sâu".
Theo Thứ trưởng, khi Internet đạt đến một trình độ nhất định, thách thức lớn nhất không còn là mở rộng quy mô hay tốc độ, mà là chủ động định hướng Internet Việt Nam phát triển theo hướng nào. Thực tiễn cho thấy Internet Việt Nam đang dịch chuyển theo nhiều xu hướng gắn chặt với yêu cầu phát triển bền vững.
Trước hết là thay đổi cách quản trị. Internet không còn phát triển chủ yếu dựa vào sự tự điều chỉnh của các chủ thể trong hệ sinh thái, mà chuyển sang quản trị bằng thể chế, pháp luật và các chuẩn mực rõ ràng hơn. Cách tiếp cận này đã được thể chế hóa trong Luật Chuyển đổi số.
Internet cũng chuyển từ không gian truyền tải thông tin sang không gian định hình hành vi và các quyết định xã hội. Thuật toán, nền tảng số và trí tuệ nhân tạo ngày càng tác động sâu đến lựa chọn của con người. Việc ban hành Luật Trí tuệ nhân tạo cho thấy định hướng của Việt Nam là thúc đẩy đổi mới sáng tạo, đồng thời kiểm soát rủi ro, phát triển AI theo hướng có đạo đức, minh bạch và lấy con người làm trung tâm.
Một chuyển dịch quan trọng khác là từ khai thác dữ liệu phân tán sang cách tiếp cận coi dữ liệu là nguồn lực phát triển then chốt, cần được quản trị và sử dụng có trách nhiệm. Các nền tảng, dịch vụ số được định hướng phát triển hài hòa giữa khai thác dữ liệu với bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân và quốc gia.
Internet Việt Nam cũng đang tái định vị từ hạ tầng kết nối đơn thuần sang hạ tầng số cho nền kinh tế số. Theo Thứ trưởng Phạm Đức Long, Internet không chỉ là đường truyền, mà phải trở thành hạ tầng tích hợp, bao gồm kết nối, năng lực tính toán, dữ liệu, nền tảng và an toàn, qua đó nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh và khả năng tự chủ của nền kinh tế số.
Song song với đó, mục tiêu phát triển được dịch chuyển từ tăng trưởng nhanh sang phát triển bền vững và bao trùm hơn, chú trọng thu hẹp khoảng cách số giữa các vùng miền và các nhóm dân cư. Cách tiếp cận quản trị Internet vì thế cũng thay đổi từ xử lý sự cố sang quản lý theo quy mô và chủ động phòng ngừa rủi ro.
“Internet của giai đoạn mới không chỉ được đo bằng công nghệ, mà còn bằng niềm tin của xã hội, giá trị kinh tế tạo ra và những đóng góp cho sự phát triển của đất nước”, Thứ trưởng nhấn mạnh.
Internet phải an toàn hơn
Tại Internet Day 2025, an toàn và niềm tin là những từ khóa được nhắc đến nhiều nhất. Chủ đề “Internet phải an toàn hơn” được lựa chọn làm thông điệp xuyên suốt của sự kiện năm nay.
Theo ông Vũ Hoàng Liên - Chủ tịch Hiệp hội Internet Việt Nam, sau gần 30 năm, Internet không còn chỉ là công cụ mà đã trở thành “không gian sống thứ hai” của người Việt. Hiện cả nước có gần 80 triệu người dùng Internet, trung bình mỗi người dành khoảng 7 tiếng mỗi ngày trên mạng để học tập, làm việc và tương tác.
Tuy nhiên, thách thức lớn nhất của Internet Việt Nam hiện nay không còn nằm ở tốc độ hay độ phủ, mà là kiến tạo không gian số đáng tin cậy. Sự bùng nổ của công nghệ, đặc biệt là AI và deepfake, khiến ranh giới giữa thật và giả ngày càng mong manh.
“Nhiều nạn nhân lừa đảo trực tuyến từng tin rằng điều đó sẽ không xảy ra với mình, nhưng rồi bị đánh trúng vào điểm cốt tử nhất là niềm tin”, ông Vũ Hoàng Liên nói.
Khi niềm tin bị tổn thương, người dùng e ngại trước mỗi cú nhấp chuột. Doanh nghiệp chùn bước trong chuyển đổi số vì lo ngại mất an toàn dữ liệu. Vì vậy, theo Chủ tịch Hiệp hội Internet Việt Nam, Internet phải an toàn hơn và đây không phải trách nhiệm của riêng ai, mà đòi hỏi sự chung tay của toàn xã hội.
Từ góc độ kỹ thuật, quyền Giám đốc Trung tâm Internet Việt Nam Nguyễn Trường Giang cho biết rủi ro an toàn Internet tồn tại ở mọi lớp mạng. Ở hạ tầng vật lý là nguy cơ đứt cáp, mất điện, lỗi thiết bị. Ở hạ tầng kết nối là các hình thức tấn công mạng như DDoS, phishing và sự phụ thuộc vào đường truyền quốc tế. Với hạ tầng lõi, rủi ro lớn nhất nằm ở an toàn định tuyến, yếu tố gốc rễ của Internet.
Sau khi nhận diện nguy cơ, VNNIC đã phối hợp với các doanh nghiệp triển khai sớm các giải pháp bảo mật định tuyến từ năm 2020. Đến nay, tỷ lệ bảo vệ các vùng địa chỉ Internet của Việt Nam đạt 97%. Khoảng 14.000 tên miền đã được bảo vệ, góp phần bảo đảm an toàn danh tính số.
Ở góc nhìn khu vực, ông Filip Graovac - Phó trưởng đại diện Văn phòng Quỹ châu Á tại Việt Nam, cho rằng niềm tin số là nền tảng của nền kinh tế số. Tại Đông Nam Á, khu vực có khoảng 460 triệu người dùng Internet, cứ 5 người thì có 3 người mua sắm trực tuyến và hơn 60% giao dịch thực hiện qua thanh toán số. Khoảng 80% doanh nghiệp siêu nhỏ, vừa và nhỏ coi nền tảng trực tuyến là thiết yếu để tiếp cận khách hàng.
Theo ông Filip Graovac, tăng trưởng kinh tế số chỉ được tạo ra khi người dân và doanh nghiệp thực sự tin tưởng vào môi trường số. Niềm tin số không còn là lựa chọn, mà là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp phát triển và nâng cao khả năng chống chịu rủi ro.
Bức tranh hạ tầng Internet Việt Nam hiện nay cho thấy nhiều nền tảng thuận lợi cho giai đoạn phát triển mới. Theo các bảng xếp hạng quốc tế, đến tháng 10, tốc độ Internet băng rộng cố định của Việt Nam đứng thứ 10 thế giới, Internet di động băng rộng xếp thứ 15.
Hạ tầng số xếp hạng 67 trên 193 quốc gia, tăng 7 bậc so với năm 2022. Việt Nam có 7 tuyến cáp quang biển, 45 trung tâm dữ liệu, 85% hộ gia đình sử dụng Internet cáp quang. Mạng 5G được thương mại hóa từ tháng 10.2024, sau hơn một năm đã phủ sóng khoảng 59% dân số, tạo nền tảng quan trọng cho phát triển kinh tế số, chính phủ số và xã hội số.
Trong bối cảnh đó, yêu cầu xây dựng Internet an toàn, đáng tin cậy được xem là điều kiện tiên quyết để Internet Việt Nam bước sang giai đoạn phát triển mới, bền vững và bao trùm hơn.
