Ở nơi đầu sóng ngọn gió, miếu thờ thôn 2, đảo Thanh Lân (đặc khu Cô Tô) lặng lẽ giữ nhịp đời sống tâm linh của cư dân biển đảo. Từ chốn gửi gắm niềm tin trước mỗi chuyến ra khơi, nơi đây đang giữ gìn nét đẹp văn hóa truyền thống của ngư dân gắn với Lễ hội Mở cửa biển tại Cô Tô.
Theo các ghi chép, tư liệu sưu tầm, miếu thờ thôn 2 được khởi dựng từ thời Nguyễn, trên thế đất “lưng tựa sơn, mặt hướng thủy” - lựa chọn mang đậm triết lý của cư dân biển đảo. Ngôi miếu nằm sát mép biển, phía trước là mặt biển rộng mở, phía sau là núi, tạo nên không gian vừa linh thiêng, vừa gần gũi với đời sống ngư dân.
Chính từ không gian ấy, miếu nhanh chóng trở thành nơi người dân gửi gắm niềm tin. Ông Nguyễn Văn Thu (thôn 2, đặc khu Cô Tô) chia sẻ: Từ lâu, người dân vẫn đến đây dâng hương, cầu bình an trước mỗi chuyến ra khơi. Với ngư dân, miếu không chỉ là nơi thờ tự, linh thiêng, mà còn là chỗ dựa tinh thần, nơi gìn giữ các nghi lễ và sinh hoạt truyền thống của làng biển.
Không dừng lại ở đó, ngôi miếu còn từng là trung tâm sinh hoạt cộng đồng của cư dân trên đảo. Theo lời kể của các bậc cao niên, nơi đây từng diễn ra các cuộc họp làng, nghi lễ truyền thống và cả những sự kiện gắn với 2 cuộc kháng chiến chống Pháp, Mỹ. Trong dòng chảy ấy, tín ngưỡng dân gian, đời sống xã hội và lịch sử đã hòa quyện, tạo nên một lớp trầm tích văn hóa đặc biệt. Thế nhưng, qua biến thiên của thời gian, miếu từng bị hư hại nặng nề, có lúc gần như trở thành phế tích. Dẫu vậy, ngay cả khi dấu tích kiến trúc không còn nguyên vẹn, dòng chảy văn hóa vẫn không bị đứt đoạn. Người dân vẫn tìm về thắp hương vào mùng 1, ngày rằm, giữ gìn sự linh thiêng cho ngôi miếu.
Năm 2022, chính quyền và nhân dân đã quan tâm khôi phục lại di tích. Việc phục dựng không chỉ dừng ở việc tái tạo kiến trúc, mà hướng tới khôi phục toàn bộ không gian văn hóa gắn với đời sống ngư dân vùng biển. Theo đó, các ban thờ chính gồm Sơn thần - Hải thần, Đức Thánh Trần và các bậc tiền bối có công với biển đảo. Cách bài trí này vừa thể hiện sự tôn trọng thiên nhiên, vừa gửi gắm niềm tin trước biển cả, đồng thời nhắc nhớ đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” và gắn chặt với các thực hành tín ngưỡng dân gian. Tiêu biểu là Lễ hội Mở cửa biển - nghi lễ quan trọng hàng đầu của cư dân đảo Thanh Lân. Từ năm 2026, lễ hội được tổ chức với quy mô cấp đặc khu, lấy miếu làm trung tâm nghi lễ.
Đến miếu thôn 2 vào dịp Lễ hội Mở cửa biển, người dân và du khách cùng dâng hương tưởng niệm các vị thần và tiền nhân. Sau phần lễ trang nghiêm, các nghi thức như rước thần, phóng sinh, đoàn thuyền xuất bến tượng trưng được tổ chức, tái hiện đời sống văn hóa cư dân biển. Từ miếu, đoàn rước tiến ra cảng, tạo nên mạch nối tự nhiên từ tín ngưỡng đến đời sống mưu sinh. “Không chỉ là lễ cầu ngư, cầu mùa, đây còn là dịp tái hiện đời sống tinh thần của cư dân biển, gắn kết cộng đồng và tạo sức hút với du khách. Chính nền tảng đó giúp lễ hội được phục dựng, kết nối thành sản phẩm du lịch” - bà Ngô Thị Minh Sao, Phó trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội đặc khu Cô Tô, cho biết.
Không chỉ được định hướng xây dựng thành sản phẩm du lịch văn hóa độc đáo, sự kết nối giữa miếu và lễ hội đang mở ra hướng đi mới. Trong chiến lược đa dạng hóa sản phẩm du lịch của Cô Tô, miếu thờ thôn 2 được xác định là điểm nhấn văn hóa, tâm linh. Lễ hội Mở cửa biển vì thế trở thành sản phẩm du lịch đặc thù, nơi không gian miếu và lễ hội hòa quyện, vừa gìn giữ giá trị truyền thống, vừa tạo sức hút cho điểm đến.
Không chỉ dừng lại ở yếu tố tâm linh, không gian miếu còn có tiềm năng kết nối với các sản phẩm du lịch khác như lặn biển, tham quan bãi biển và khám phá cảnh quan đảo, góp phần làm phong phú trải nghiệm cho du khách.
