Quảng Ninh đang đứng trước một cuộc chuyển đổi lớn sang mô hình phát triển dựa ngày càng nhiều hơn vào tri thức, khoa học công nghệ (KHCN), đổi mới sáng tạo, dữ liệu và năng suất. Trong giai đoạn mới, để KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thực sự trở thành động lực tăng trưởng mới, Quảng Ninh đang quyết tâm cao hơn, hành động quyết liệt hơn với những đột phá lớn để đáp ứng yêu cầu của sự phát triển.
Những kết quả bước đầu đáng ghi nhận
Xác định KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là một trong những động lực quan trọng cho sự phát triển trong giai đoạn mới, Quảng Ninh đã sớm cụ thể hóa các chủ trương của Trung ương bằng hệ thống chương trình, kế hoạch và nhiệm vụ đồng bộ, với sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị từ cấp tỉnh đến các sở, ngành, địa phương. Thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, tỉnh đã kiện toàn Ban Chỉ đạo phát triển KHCN, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và Đề án 06 theo mô hình thống nhất từ tỉnh đến cơ sở; đồng thời phân công rõ nhiệm vụ giữa các tổ công tác chuyên trách, tạo cơ chế phối hợp trong quá trình tổ chức thực hiện.
Cùng với đó, các chương trình hành động, kế hoạch triển khai Nghị quyết 57 được xây dựng từ cấp tỉnh đến các sở, ngành, địa phương, từng bước đưa yêu cầu phát triển KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành nhiệm vụ thường xuyên trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo và điều hành.
Trong 6 tháng đầu năm 2026, Quảng Ninh triển khai tổng cộng 95 nhiệm vụ thực hiện Nghị quyết 57, bao gồm 63 nhiệm vụ có thời hạn và 32 nhiệm vụ thường xuyên. Nhiều nhiệm vụ trọng tâm đã được hoàn thành, hoặc đang được đẩy nhanh tiến độ, tập trung vào 3 trụ cột lớn là KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Một trong những kết quả nổi bật là việc tỉnh từng bước hoàn thiện khung chiến lược và nền tảng thể chế cho giai đoạn phát triển mới. Quảng Ninh đã ban hành Chiến lược chuyển đổi số đến năm 2030, Chiến lược dữ liệu đến năm 2030; Chương trình KHCN và đổi mới sáng tạo đến năm 2030; phê duyệt Đề án phát triển thị trường KHCN; đồng thời công bố 9 vấn đề lớn cần tập trung giải quyết nhằm thúc đẩy phát triển KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trên địa bàn.
Song song với việc hoàn thiện chính sách, các sở, ngành cũng từng bước đưa KHCN vào giải quyết những yêu cầu cụ thể của thực tiễn. Trong lĩnh vực nghiên cứu và ứng dụng, tỉnh tiếp tục triển khai 51 nhiệm vụ KHCN chuyển tiếp từ năm 2025, trong đó có các nhiệm vụ ưu tiên ứng dụng công nghệ phục vụ chăm sóc, điều trị sức khỏe cho nhân dân. Một số sản phẩm công nghệ được đưa vào phục vụ trực tiếp người dân và doanh nghiệp, tiêu biểu như hệ thống kiosk thông minh hỗ trợ nộp hồ sơ thủ tục hành chính.
Với lĩnh vực du lịch - một trong những ngành kinh tế mũi nhọn của tỉnh, các ứng dụng số tiếp tục được mở rộng, từ hệ thống bán và kiểm soát vé tham quan vịnh Hạ Long, đến cổng thông tin, ứng dụng du lịch thông minh và bản đồ số trên thiết bị di động. Đây là những bước đi cụ thể nhằm nâng cao chất lượng phục vụ du khách, hiện đại hóa công tác quản lý và từng bước hình thành hệ sinh thái du lịch thông minh.
Chuyển đổi số cũng ngày càng đi sâu hơn vào hoạt động của chính quyền và công tác quản trị. Tỉnh đã triển khai hệ thống cơ sở dữ liệu cán bộ, công chức, viên chức, thực hiện số hóa hồ sơ từ cơ sở và kết nối, đồng bộ dữ liệu giữa các cơ quan. Đồng thời tiếp tục xây dựng danh mục dữ liệu dùng chung, dữ liệu mở, thúc đẩy hình thành nền tảng dữ liệu phục vụ phát triển chính quyền số, kinh tế số và xã hội số.
Ở cấp cơ sở, nhiều địa phương đã chủ động tổ chức tập huấn, bồi dưỡng kỹ năng số cho cán bộ, công chức, viên chức, các tổ công nghệ số cộng đồng; tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn người dân sử dụng tài khoản định danh điện tử VNeID, dịch vụ công trực tuyến, thanh toán điện tử và các nền tảng số thiết yếu. Sở Khoa học và Công nghệ cũng triển khai chương trình phổ cập kỹ năng số, góp phần nâng cao khả năng tiếp cận và sử dụng công nghệ trong cộng đồng.
Đối với khu vực doanh nghiệp, tỉnh đã ban hành và triển khai nhiều chính sách hỗ trợ ứng dụng KHCN, chuyển đổi số; hỗ trợ thẩm định công nghệ, sở hữu trí tuệ và phát triển doanh nghiệp KHCN. Việc ứng dụng nền tảng số trong các khu công nghiệp, khu kinh tế tiếp tục được thúc đẩy; 100% doanh nghiệp trong khu công nghiệp đã thực hiện nộp thuế điện tử. Cùng với đó, việc triển khai cửa khẩu thông minh Móng Cái - Đông Hưng được đẩy mạnh, mở ra khả năng ứng dụng công nghệ sâu hơn trong quản lý, thông quan và logistics xuyên biên giới.
Các hoạt động hợp tác với doanh nghiệp công nghệ lớn cũng được mở rộng. Quảng Ninh đã ký kết thỏa thuận hợp tác với VNPT trong lĩnh vực KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số giai đoạn 2026-2030, đồng thời tiếp tục thúc đẩy các chương trình hợp tác với các tập đoàn công nghệ trong phát triển hạ tầng số, giáo dục, đào tạo và đổi mới sáng tạo.
Lấy KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực tăng trưởng
Trao đổi với phóng viên về nội dung này, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Cường, cho biết: Từ những nền tảng bước đầu đã được tạo dựng, yêu cầu đặt ra đối với Quảng Ninh trong giai đoạn tới không chỉ là tiếp tục phát triển KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, mà quan trọng hơn là phải chuyển hóa những yếu tố này thành năng suất, hiệu quả và giá trị gia tăng mới cho nền kinh tế. Đây cũng là bước chuyển có ý nghĩa quyết định khi tỉnh đang xác lập mô hình tăng trưởng mới với mục tiêu duy trì tốc độ tăng trưởng cao, bền vững và nâng tầm vị thế trong giai đoạn phát triển mới.
Theo Đề án xác lập mô hình tăng trưởng mới của Quảng Ninh giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2050, phương thức phát triển của tỉnh được định hướng tái cấu trúc theo hướng nhanh và bền vững, chủ yếu dựa vào KHCN, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và các động lực tăng trưởng mới; qua đó tạo bứt phá về năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Mục tiêu tỉnh đặt ra là tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân giai đoạn 2026-2030 đạt trên 12%/năm; GRDP bình quân đầu người trên 20.000 USD/năm; tỷ trọng kinh tế số trong GRDP đạt 30%; đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp vào tăng trưởng trên 55%; tốc độ tăng năng suất lao động xã hội bình quân trên 12%/năm.
Để đạt được những mục tiêu đầy thách thức đó, Quảng Ninh không thể chỉ dựa vào việc gia tăng vốn đầu tư, khai thác thêm tài nguyên, hay mở rộng các yếu tố đầu vào. Dư địa tăng trưởng mới phải được tạo ra từ việc nâng cao năng suất và hiệu quả sử dụng nguồn lực; khả năng ứng dụng và làm chủ công nghệ; dữ liệu, tri thức và chất lượng nguồn nhân lực. Nói cách khác, KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải từng bước chuyển từ vai trò hỗ trợ sang trực tiếp tham gia vào quá trình tạo ra của cải, giá trị gia tăng và sức cạnh tranh cho nền kinh tế.
Theo định hướng đó, Quảng Ninh xác định đồng thời làm mới các động lực tăng trưởng truyền thống và kiến tạo những động lực tăng trưởng mới. Với công nghiệp, trọng tâm là thúc đẩy công nghiệp chế biến, chế tạo trở thành một trong những trụ cột tăng trưởng, ưu tiên các lĩnh vực công nghệ cao, công nghiệp xanh, bán dẫn, ô tô, thiết bị, năng lượng tái tạo; đẩy mạnh ứng dụng KHCN, tự động hóa và trí tuệ nhân tạo trong sản xuất. Việc thu hút FDI cũng được định hướng theo hướng có chọn lọc hơn, gắn với chuyển giao công nghệ và tăng cường liên kết với doanh nghiệp trong nước; đồng thời thúc đẩy hình thành các khu công nghiệp số, khu công nghiệp công nghệ cao, xanh, thông minh và sinh thái.
Với du lịch, kinh tế cửa khẩu, logistics, kinh tế biển và các ngành dịch vụ, công nghệ và dữ liệu sẽ ngày càng đóng vai trò quan trọng trong đổi mới mô hình quản lý, nâng cao chất lượng dịch vụ và hình thành những sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn. Chuyển đổi số vì thế không chỉ là câu chuyện của chính quyền điện tử hay dịch vụ công trực tuyến, mà phải trở thành một quá trình chuyển đổi sâu rộng trong từng ngành, từng lĩnh vực và từng doanh nghiệp.
Cùng với việc làm mới những thế mạnh hiện có, Quảng Ninh đặt mục tiêu chủ động kiến tạo những không gian tăng trưởng mới dựa trên công nghệ số, dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, công nghiệp bán dẫn, trung tâm dữ liệu và kinh tế tri thức. Đề án thí điểm Khu kinh tế số và tri thức tự do Quảng Ninh là một trong những định hướng đáng chú ý, hướng tới hình thành một cực tăng trưởng mới dựa trên các ngành và lĩnh vực có hàm lượng tri thức, công nghệ cao.
Nếu các định hướng này được triển khai đồng bộ với những cơ chế đủ sức cạnh tranh, đây có thể trở thành không gian thu hút doanh nghiệp công nghệ, các trung tâm nghiên cứu và phát triển, nhân lực chất lượng cao; đồng thời tạo môi trường để các ý tưởng, công nghệ và mô hình kinh doanh mới được thử nghiệm, phát triển và thương mại hóa. Qua đó, Quảng Ninh không chỉ thu hút thêm những dự án đầu tư mới, mà quan trọng hơn là hình thành thêm những năng lực sản xuất và nguồn tăng trưởng mới cho nền kinh tế.
Một trụ cột quan trọng khác là phát triển dữ liệu thành nguồn lực của quá trình phát triển. Định hướng xây dựng hệ sinh thái dữ liệu theo nguyên tắc “dữ liệu là tài sản”, phát triển kho dữ liệu dùng chung, nền tảng số, hạ tầng viễn thông hiện đại, 5G, IoT và trung tâm dữ liệu; tăng cường ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn vào quản trị và sản xuất sẽ tạo nền tảng để Quảng Ninh chuyển mạnh hơn sang mô hình chính quyền số, kinh tế số và xã hội số.
Quyết tâm chính trị cao hơn, hành động quyết liệt hơn
Những nền tảng đã được tạo dựng đang mở ra cơ hội để Quảng Ninh tiến nhanh hơn trên con đường phát triển dựa vào KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Tuy nhiên, từ những kết quả bước đầu đến việc hình thành một động lực tăng trưởng thực sự vẫn là chặng đường nhiều thách thức. Yêu cầu đặt ra lúc này không chỉ là có thêm chiến lược, chương trình, hay nền tảng số, mà phải tạo được những chuyển biến có thể đo đếm bằng năng suất, hiệu quả quản trị, sức cạnh tranh của doanh nghiệp và chất lượng cuộc sống của người dân.
Chia sẻ về vấn đề này, PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, thành viên Hội đồng tư vấn cấp tỉnh về KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, nhận định: Trước hết, Quảng Ninh cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, cơ chế, chính sách theo hướng đồng bộ, thông thoáng, tạo không gian cho những ý tưởng và mô hình mới được hình thành, thử nghiệm và phát triển. Các nhiệm vụ KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cần được xác định rõ mục tiêu, tiến độ, nguồn lực và sản phẩm đầu ra; gắn trách nhiệm của người đứng đầu với kết quả thực hiện. Hiệu quả cuối cùng phải được đánh giá bằng những kết quả thực chất đo đếm được trong thực tế khi công nghệ được ứng dụng và thương mại hóa, doanh nghiệp nâng cao được năng suất, sản phẩm và mô hình kinh doanh mới được tạo ra bởi các thành tựu của KHCN.
Cùng với đó, tỉnh cũng cần phát huy vai trò trung tâm của doanh nghiệp trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, tăng cường liên kết giữa nhà nước - doanh nghiệp - viện, trường; đẩy mạnh đặt hàng công nghệ từ những vấn đề thực tiễn của tỉnh trong các lĩnh vực công nghiệp, đô thị, du lịch, logistics, kinh tế cửa khẩu, kinh tế biển, y tế và môi trường. Nguồn lực nhà nước cần đóng vai trò dẫn dắt, tạo “vốn mồi” để huy động mạnh mẽ hơn nguồn lực xã hội cho nghiên cứu, phát triển và đổi mới công nghệ.
Một thách thức không nhỏ khác là nguồn nhân lực. Phát triển trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, bán dẫn, logistics số hay công nghệ biển đòi hỏi Quảng Ninh phải có những chính sách đủ sức cạnh tranh để thu hút, đào tạo và giữ chân đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học và nhân lực chất lượng cao. Cùng với thu hút người tài, cần nâng cao kỹ năng số cho đội ngũ cán bộ, người lao động và người dân, để quá trình chuyển đổi số thực sự trở thành một quá trình chuyển đổi toàn xã hội.
Quan trọng hơn, đổi mới công nghệ phải song hành với đổi mới tư duy quản trị. Chuyển từ “quản lý” sang “kiến tạo và phục vụ”, mạnh dạn thử nghiệm những mô hình mới trong khuôn khổ kiểm soát rủi ro, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phải trở thành tinh thần xuyên suốt trong tổ chức thực hiện.
Quảng Ninh đã từng tạo nên những bước ngoặt phát triển bằng tinh thần dám nghĩ, dám làm, đi trước, mở đường. Giai đoạn mới đang đặt tỉnh trước một cuộc chuyển đổi ở tầm cao hơn: Chuyển từ khai thác lợi thế sẵn có, sang chủ động kiến tạo lợi thế mới; từ tăng trưởng dựa nhiều vào các nguồn lực hữu hình, sang phát triển ngày càng dựa nhiều hơn vào tri thức, công nghệ, dữ liệu và sức sáng tạo của con người.
Khi KHCN thực sự đi vào từng ngành kinh tế, đổi mới sáng tạo trở thành nhu cầu tự thân của doanh nghiệp, dữ liệu trở thành nguồn lực phát triển và chuyển đổi số làm thay đổi căn bản phương thức quản trị, sản xuất và đời sống, khi đó những động lực tăng trưởng mới sẽ thực sự được hình thành. Đó cũng là nền tảng để Quảng Ninh tiếp tục duy trì vị thế tiên phong, hiện thực hóa khát vọng phát triển nhanh, bền vững, hiện đại và thông minh trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước.
