Cú hích cho thương mại, dịch vụ, du lịch khu vực biên giới

Nghị quyết số 59-NQ/TW ngày 24/1/2025 của Bộ Chính trị về hội nhập quốc tế trong tình hình mới đã nâng tầm hội nhập thành động lực chiến lược, nhấn mạnh vai trò kiến tạo của chính quyền địa phương. Tại Quảng Ninh, tinh thần Nghị quyết đang nhanh chóng đi vào cuộc sống, trở thành cú hích mạnh mẽ "khơi thông dòng chảy" thương mại, dịch vụ, mở rộng không gian phát triển, thúc đẩy sự phát triển du lịch khu vực biên giới.

Động lực mới cho thương mại và xuất nhập khẩu biên giới

Thực hiện Nghị quyết số 59-NQ/TW ngày 24/1/2025 của Bộ Chính trị về hội nhập quốc tế trong tình hình mới, thời gian qua, với sự chỉ đạo quyết liệt của thành phố, các sở, ngành và địa phương đã chủ động, linh hoạt triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, qua đó đạt được những kết quả tích cực trên nhiều lĩnh vực. Các sở, ngành địa phương khu vực biên giới đã chủ động phối hợp với các cơ quan chức năng Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây (Trung Quốc) triển khai nhiều nội dung hợp tác cụ thể. Điển hình như việc khởi động xây dựng “cửa khẩu thông minh” Móng Cái (Việt Nam) - Đông Hưng (Trung Quốc), duy trì thí điểm thông quan hàng hóa ngày cuối tuần tại cầu Bắc Luân II và mở rộng kết nối hạ tầng giao thông liên vùng... Những giải pháp này đã giúp đơn giản hóa quy trình hải quan, rút ngắn thời gian chờ đợi của doanh nghiệp, người dân và du khách.

Tại Cửa khẩu Quốc tế Móng Cái, phường Móng Cái 1, hoạt động xuất nhập khẩu (XNK) và xuất nhập cảnh (XNC) duy trì đà tăng trưởng tích cực. Việc triển khai thí điểm thông quan hàng hóa vào 2 ngày cuối tuần (thứ Bảy và Chủ nhật) từ giữa tháng 6 đến giữa tháng 9/2026, Hải quan Cửa khẩu Quốc tế Móng Cái (Chi cục Hải quan khu vực VIII) đã làm thủ tục cho hơn 9.000 tờ khai với kim ngạch đạt 874,7 triệu USD, thu nộp ngân sách nhà nước (NSNN) trên 122,6 tỷ đồng. Trung bình mỗi ngày cuối tuần, các lực lượng chức năng giải quyết khoảng 349 tờ khai và gần 300 lượt phương tiện XNC.

Có được kết quả trên, Hải quan CKQT Móng Cái đã tích cực cải cách thủ tục hành chính, triển khai hiệu quả các hoạt động đồng hành cùng doanh nghiệp. Ông Hoàng Minh Tuấn, Phó Đội trưởng Hải quan Cửa khẩu Quốc tế Móng Cái, cho biết: “Để nâng cao năng lực hội nhập và hỗ trợ doanh nghiệp, đơn vị đã tập trung cải cách mạnh mẽ quy trình hải quan. Đơn vị áp dụng hiệu quả mô hình "1 doanh nghiệp - 1 công chức đầu mối - 1 lãnh đạo phụ trách" để trực tiếp hỗ trợ, tháo gỡ vướng mắc cho từng nhóm doanh nghiệp. Cùng với đó, đơn vị niêm yết công khai 125 thủ tục hành chính qua mã QR, đưa Phần mềm quản lý phương tiện vận tải XNC mới vào vận hành tại tầng 2 Nhà liên ngành Bắc Luân II và tổ chức tập huấn ứng dụng Trợ lý ảo AI để hỗ trợ công chức giải quyết công việc nhanh chóng. Việc duy trì thông quan ngày cuối tuần và cải cách quy trình đã giúp đơn vị thu hút thêm nhiều doanh nghiệp mới về mở tờ khai, tạo đà tăng trưởng thu ngân sách bền vững”.

Cùng với đó, công tác đảm bảo an ninh trật tự, nâng cao hiệu quả kiểm soát XNC tại cửa khẩu cũng được đẩy mạnh nhờ ứng dụng công nghệ. Thượng tá Chu Xuân Quyết, Chính trị viên Đồn Biên phòng Cửa khẩu Quốc tế Móng Cái (BĐBP Quảng Ninh), cho biết: “Đảng ủy, Ban Chỉ huy Đồn xác định đổi mới quy trình công tác, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính gắn với ứng dụng công nghệ thông tin là khâu đột phá. Đơn vị đã đưa vào vận hành hệ thống "Cổng kiểm soát XNC tự động" kết hợp camera giám sát AI và phần mềm quét mã QR quản lý người, phương tiện ra vào cửa khẩu. Quy trình mới này rút ngắn thời gian làm thủ tục cho mỗi hành khách. Nhờ đó, dù trung bình mỗi ngày cửa khẩu đón từ 18.000 đến 20.000 lượt người làm thủ tục XNC nhưng khu vực làm thủ tục luôn thông thóang, không xảy ra ùn tắc. Đơn vị cũng duy trì hiệu quả thủ tục biên phòng điện tử kết nối Cơ chế một cửa quốc gia, đồng thời tổ chức phong trào "Bình dân học vụ số", bồi dưỡng để 100% cán bộ làm nhiệm vụ tại cửa khẩu thành thạo ngoại ngữ và sử dụng hiệu quả trang thiết bị hiện đại”.

Không riêng tại Móng Cái, hoạt động XNK tại Cửa khẩu Bắc Phong Sinh, xã Quảng Đức và Cửa khẩu Hoành Mô, xã Hoành Mô, cũng ghi nhận những kết quả tích cực. Hải quan cửa khẩu Bắc Phong Sinh (Chi cục Hải quan Khu vực VIII) đã chủ động phối hợp với các lực lượng chức năng và chính quyền địa phương tạo điều kiện cho hàng nông sản, thủy sản địa phương thông quan nhanh chóng, kiểm soát chặt chẽ an toàn thực phẩm và phòng chống buôn lậu. Tính đến ngày 23/10, đơn vị đã thu hút 118 doanh nghiệp làm thủ tục XNK (tăng 174,41% so với cùng kỳ năm trước); tổng kim ngạch XNK đạt 95,38 triệu USD. Số thu NSNN đạt 52,86 tỷ đồng, tăng 567,25% so với cùng kỳ năm trước, đạt 352,45% kế hoạch giao đầu năm (15 tỷ đồng) và đạt 105,73% chỉ tiêu giao mới.

Tại Cửa khẩu Hoành Mô, mặc dù hạ tầng bến bãi còn hạn chế và chịu ảnh hưởng của các đợt mưa lũ làm gián đoạn thông quan trong quý III/2026, Hải quan cửa khẩu Hoành Mô (Chi cục Hải quan Khu vực VIII) thành lập các đoàn công tác trực tiếp gặp gỡ doanh nghiệp tại nhiều địa phương để tìm hiểu nhu cầu, vận động và hỗ trợ tháo gỡ vướng mắc. Tính đến ngày 26/10, đơn vị đã làm thủ tục cho 4.544 tờ khai với tổng kim ngạch XNK đạt 108,28 triệu USD (tăng 224,08% so với cùng kỳ), thu hút 145 doanh nghiệp mới về làm thủ tục. Số thu NSNN đạt 176,98 tỷ đồng, tăng 191,96% so với cùng kỳ năm 2025.

Ông Nguyễn Hồng Lâm, Phó Đội trưởng Hải quan Cửa khẩu Hoành Mô, cho biết: “Hải quan Hoành Mô đã đẩy mạnh dịch vụ công trực tuyến mức độ 4, vận hành 2 máy soi hành lý hiện đại và áp dụng quản lý rủi ro để rút ngắn thời gian kiểm hóa. Hiện nay, diện tích sân bãi đỗ xe (hơn 23.700m²) và nhà kho hiện tại chỉ đáp ứng bốc xếp cho khoảng 100 xe container, chưa đáp ứng đủ nhu cầu lưu giữ các nhóm hàng máy móc, thiết bị quá khổ chờ đăng kiểm. Vì vậy, đơn vị đang phối hợp với chính quyền địa phương đề nghị thành phố chỉ đạo chủ đầu tư đẩy nhanh tiến độ Dự án khu kho bãi hàng hóa quy mô 75.000m² tại cửa khẩu. Đồng thời, đơn vị cũng đề nghị triển khai dự án cải tạo Quốc lộ 18C đoạn Tiên Yên - Hoành Mô và tuyến đường đấu nối ra cao tốc để các phương tiện vận tải lưu thông an toàn, tránh ách tắc trong mùa mưa bão”.

Hoạt động XNK tăng trưởng ổn định tại các cửa khẩu đã tác động trực tiếp, tạo động lực thúc đẩy hoạt động kinh doanh, thương mại nội địa tại các địa phương biên giới như: Móng Cái 1, Móng Cái 2, Móng Cái 3, Quảng Đức.

Tại Móng Cái 1, lực lượng chức năng tăng cường kiểm tra thị trường, chống hàng giả, hàng lậu, đồng thời tuyên truyền pháp luật cho 3.174 hộ kinh doanh đang hoạt động. Tại Móng Cái 2 và Móng Cái 3, việc quy hoạch và phát triển hệ thống kho bãi, cảng cạn ICD, bến bãi kiểm tra hàng hóa tập trung tại Lối mở cầu phao Km3+4 giúp việc điều phối hàng hóa quá cảnh, nông sản đông lạnh diễn ra nhịp nhàng, giảm tải tối đa cho khu vực cửa khẩu chính và tạo thêm việc làm cho nhiều lao động địa phương.

Khơi thông tiềm năng du lịch, dịch vụ vùng biên

Nghị quyết 59-NQ/TW không chỉ định hướng cho hoạt động thương mại biên mậu mà còn đặt ra yêu cầu cho chính quyền các xã, phường trong việc khai thác dư địa phát triển ngành dịch vụ và du lịch. Căn cứ vào điều kiện thực tế của từng địa bàn, chính quyền các địa phương như Móng Cái 1, Móng Cái 2, Móng Cái 3, Hải Sơn, Quảng Đức, Hoành Mô đã triển khai nhiều giải pháp cụ thể, thiết thực.

Tại phường Móng Cái 1 - trung tâm thương mại, dịch vụ khu vực miền Đông của thành phố, địa phương đã tập trung nâng cao chất lượng các ngành dịch vụ, chỉnh trang Phố đi bộ, Phố ẩm thực, tổ chức các hoạt động mua sắm và tăng cường quản lý môi trường du lịch. Từ đầu năm đến nay, phường Móng Cái 1 đón trên 3,76 triệu lượt khách du lịch (đạt 96% kế hoạch năm); doanh thu dịch vụ du lịch đạt 9.024 tỷ đồng.

Ông Nguyễn Thanh Hải, Chủ tịch UBND phường Móng Cái 1, cho biết: “Nghị quyết 59-NQ/TW giúp địa phương định hình rõ tầm nhìn phát triển dịch vụ chất lượng cao, thương mại biên giới và du lịch lữ hành. Cụ thể hóa chủ trương này, phường chủ động phối hợp với các ngành chức năng hỗ trợ doanh nghiệp, triển khai hình thức thanh toán bằng mã QR quốc tế Việt - Trung giúp du khách giao dịch mua sắm nhanh chóng, minh bạch. Phường Móng Cái 1 đã ký kết 6 văn kiện hợp tác với Chính quyền nhân dân thành phố Đông Hưng (Trung Quốc) về thiết lập quan hệ hữu nghị, bảo vệ hệ sinh thái rừng ngập mặn, phối hợp thúc đẩy dự án cầu Bắc Luân III và chiêu thương liên hợp ngành nghề. Đồng thời, phường phối hợp với các địa phương phía bạn để khôi phục hoạt động du lịch biên giới trong ngày, du lịch xe tự lái qua cửa khẩu; chú trọng bảo tồn di tích Đình Trà Cổ, gắn kết ngoại giao văn hóa với du lịch để giữ vững hình ảnh điểm đến an toàn, thân thiện”.

Đối với phường Móng Cái 2, địa phương xác định tập trung phát triển hạ tầng logistics, bến bãi, kho bãi và nâng cao hiệu quả môi trường đầu tư là nhiệm vụ trọng tâm. Phường tích cực phối hợp với các lực lượng biên phòng, hải quan rà soát quỹ đất, tháo gỡ vướng mắc cho doanh nghiệp kinh doanh bến bãi, giảm chi phí lưu kho.

Bà Vũ Thị Thanh Thảo, Bí thư Đảng ủy phường Móng Cái 2, cho biết: “Đảng ủy phường quán triệt nghiêm túc triển khai thực hiện Nghị quyết 59-NQ/TW đến toàn thể cán bộ, đảng viên và nhân dân. Phường tập trung chỉ đạo cải cách thủ tục hành chính, phối hợp chặt chẽ với các lực lượng chức năng giữ vững an ninh trật tự khu vực biên giới để doanh nghiệp yên tâm đầu tư. Phường Móng Cái 2 cũng chủ động tham gia các hoạt động đối ngoại nhân dân, phối hợp ký kết Bản ghi nhớ hợp tác chiêu thương liên hợp ngành nghề qua biên giới với thành phố Đông Hưng. Việc chủ động hội nhập giúp địa phương mở rộng không gian phát triển dịch vụ, logistics, tạo nguồn thu ổn định và nâng cao đời sống người dân”.

Việc triển khai Nghị quyết 59-NQ/TW tại phường Móng Cái 3 được lồng ghép hiệu quả với quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Phường đã ban hành Kế hoạch số 48/KH-UBND ngày 18/9/2025 để triển khai thực hiện Nghị quyết, làm tốt công tác tuyên truyền, tạo sự đồng thuận trong cán bộ và nhân dân. Phường phối hợp với các ngành thúc đẩy Dự án Khu hợp tác kinh tế qua biên giới Móng Cái (Việt Nam) - Đông Hưng (Trung Quốc) và thực hiện các thủ tục song phương xây dựng công trình qua biên giới tại Lối mở Km3+4.

Hoạt động XNK qua Lối mở Km3+4 được duy trì ổn định, thúc đẩy các dịch vụ hỗ trợ như vận tải, bốc xếp, kho bãi phát triển. Công tác chuyển đổi số, ứng dụng thương mại điện tử và thanh toán không dùng tiền mặt được hộ kinh doanh áp dụng rộng rãi. Bên cạnh đó, phường Móng Cái 3 đã ký Thỏa thuận thiết lập quan hệ địa phương hữu nghị với thành phố Đông Hưng (Trung Quốc), duy trì 8 lượt đoàn ra/đoàn vào giao lưu văn hóa, thể thao, phối hợp giữ gìn an ninh biên giới và phòng chống tội phạm qua biên giới.

Là xã miền núi, biên giới, xã Hải Sơn lựa chọn hướng đi riêng cho phát triển du lịch biên giới bằng việc gắn bảo tồn văn hóa dân tộc với phát triển du lịch cộng đồng. Xã tập trung bảo tồn các di sản vật thể và phi vật thể của đồng bào Dao, Sán Chỉ, Tày; duy trì các câu lạc bộ hát đối, hát soóng cọ, truyền dạy tiếng dân tộc. Cảnh quan xóm họ Đặng được trang trí tranh tường sạch đẹp.

Xã duy trì tổ chức Lễ hội Hoa sim biên giới hằng năm và chợ phiên Pò Hèn. Trong năm 2025 và 10 tháng năm 2026, xã Hải Sơn đón trên 140.000 lượt khách. Phát triển du lịch cộng đồng (homestay, ẩm thực bản địa) đã tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho bà con vùng cao.

Còn tại xã miền núi, biên giới Quảng Đức, địa phương khai thác lợi thế Cửa khẩu Bắc Phong Sinh để phát triển thương mại biên mậu và du lịch văn hóa. Ông Phạm Văn Thọ, Chủ tịch UBND xã Quảng Đức, cho biết: “Xã Quảng Đức lồng ghép nhiệm vụ hội nhập quốc tế vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hằng năm. Đột phá nổi bật là xã đã chủ động tổ chức các đoàn công tác và ký kết Bản thỏa thuận thiết lập quan hệ hữu nghị (ngày 30/1/2026), Ý định thư về cơ chế hội đàm liên hợp luân phiên định kỳ (ngày 22/4/2026) với Chính quyền nhân dân Khu Phòng Thành, Quảng Tây, Trung Quốc. Việc duy trì kênh trao đổi giúp hai bên phối hợp hiệu quả trong quản lý đường biên, mốc giới, phòng chống tội phạm và tạo điều kiện cho cư dân biên giới qua lại trao đổi sản vật. Xã cũng đẩy mạnh tuyên truyền pháp luật, vận động người dân phát triển các sản phẩm OCOP, từng bước kết nối các tuyến tham quan đường tuần tra biên giới để thu hút du khách”.

Riêng xã Hoành Mô, chính quyền xã xác định thương mại biên giới và du lịch sinh thái là hai trụ cột. Việc nâng cấp hoạt động Cửa khẩu Hoành Mô không chỉ tăng thu ngân sách mà còn tạo việc làm bốc xếp, vận tải, kho bãi cho hàng trăm lao động địa phương. Xã đẩy mạnh phát triển các sản phẩm OCOP từ miến dong, quế, hồi và kết nối các tuyến du lịch ngắm cột mốc, đường tuần tra biên giới… nhằm phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

Nghị quyết số 59-NQ/TW của Bộ Chính trị về hội nhập quốc tế trong tình hình mới tạo động lực và mở ra không gian phát triển mới cho khu vực biên giới Quảng Ninh. Với tinh thần đổi mới và chủ động hội nhập, Nghị quyết đang thúc đẩy thương mại biên giới, mở rộng các hoạt động dịch vụ, tạo thêm động lực cho du lịch phát triển, qua đó khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế; góp phần đưa Quảng Ninh phát triển nhanh, toàn diện và bền vững.