Sau 18 tháng triển khai Nghị quyết 57, yêu cầu mới được đặt ra là tập trung nguồn lực làm chủ các công nghệ chiến lược.
Tại Hội nghị toàn quốc sơ kết 1 năm 6 tháng thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22.12.2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia diễn ra ngày 1.7, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh các công nghệ chiến lược quốc gia phải được tập trung nguồn lực để làm chủ và phát triển thành sản phẩm cụ thể, nhất là trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), robot và tự động hóa, sinh học và y sinh, vật liệu và năng lượng, chip bán dẫn, an ninh mạng và lượng tử, thiết bị bay không người lái, công nghệ biển, đại dương và lòng đất.
Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không chỉ là một lựa chọn phát triển mà là con đường bắt buộc để hiện thực hóa các mục tiêu chiến lược của đất nước. Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ toàn cầu ngày càng gay gắt, việc làm chủ các công nghệ chiến lược không chỉ là bài toán tăng trưởng mà còn gắn với tự chủ chiến lược và an ninh quốc gia.
Từ danh mục công nghệ chiến lược đến những sản phẩm đầu tiên
Sau khi Thủ tướng Chính phủ ban hành danh mục 10 nhóm công nghệ chiến lược và các sản phẩm công nghệ chiến lược, việc triển khai đang bước vào giai đoạn cụ thể hóa bằng các nhiệm vụ nghiên cứu, phát triển và ứng dụng thực tế.
Thông tin tại Phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 6, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết, Bộ đã tiếp nhận 28 nhiệm vụ đề xuất về công nghệ chiến lược từ các bộ, ngành và đang khẩn trương tổ chức thẩm định, phê duyệt để sớm đưa vào triển khai.
Cùng với đó, Bộ cũng đã chủ động tuyển chọn 39 nhiệm vụ nghiên cứu công nghệ chiến lược trong khuôn khổ hợp tác song phương với Nga, Australia, Italy, Nhật Bản và nhiều đối tác quốc tế khác.
Theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, các nhiệm vụ nghiên cứu, phát triển đã được xác định tương đối rõ ràng và dự kiến triển khai mạnh trong tháng 7 và tháng 8, tạo nền tảng quan trọng cho việc hình thành các sản phẩm công nghệ chiến lược của Việt Nam trong thời gian tới.
Ở góc độ thực thi, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Bùi Hoàng Phương cho biết, một số lĩnh vực đã có mức độ sẵn sàng cao và hoàn toàn có khả năng tạo ra sản phẩm bước đầu ngay trong năm 2026.
Đó là các sản phẩm AI Camera phục vụ quản lý đô thị và an ninh, robot di động tự hành, thiết bị bay không người lái (UAV), nền tảng giáo dục thông minh cùng nhiều sản phẩm vaccine, sinh phẩm và công nghệ sinh học ứng dụng trong nông nghiệp.
Những lĩnh vực này đều đã có doanh nghiệp trong nước tham gia nghiên cứu, phát triển và bước đầu hình thành thị trường ứng dụng. Việc sớm thương mại hóa sản phẩm được kỳ vọng sẽ góp phần giải quyết các bài toán thực tiễn trong giao thông, logistics, sản xuất công nghiệp, nông nghiệp, y tế và giáo dục.
Thước đo mới là khả năng thương mại hóa
Một điểm đáng chú ý trong quá trình triển khai các chương trình công nghệ chiến lược là sự thay đổi về tư duy đánh giá hiệu quả nghiên cứu.
Nếu trước đây thành công thường được nhìn nhận thông qua số lượng đề tài, công bố khoa học hay các chỉ tiêu đầu vào, thì nay trọng tâm đã chuyển sang khả năng ứng dụng và tạo ra giá trị thực tiễn.
Theo Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương, các bài toán công nghệ chiến lược phải lấy hiệu quả thương mại hóa làm thước đo. Những nhiệm vụ được ưu tiên triển khai phải là các công nghệ mà Việt Nam đã có kết quả bước đầu hoặc mẫu thử nghiệm, có doanh nghiệp đủ năng lực tham gia và có địa chỉ ứng dụng cụ thể.
Quan điểm này cũng thống nhất với yêu cầu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về việc chuyển mạnh từ xây dựng cơ chế sang tạo ra sản phẩm, từ hoàn thành nhiệm vụ sang tạo ra giá trị cho đất nước.
Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, các nhiệm vụ thực hiện Nghị quyết 57 chỉ được coi là hoàn thành khi có sản phẩm hoàn thành, có dữ liệu kiểm chứng và có người dùng thực tế với hiệu quả đo đếm được.
Điều đó đồng nghĩa với việc nghiên cứu khoa học không thể dừng lại trong phòng thí nghiệm mà phải đi tới thị trường, hình thành những ngành công nghiệp mới và tạo ra động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế.
Xây nền tảng để làm chủ công nghệ lõi
Bên cạnh việc phát triển sản phẩm, Bộ Khoa học và Công nghệ cũng đang thúc đẩy hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật nhằm bảo đảm sự thống nhất và khả năng hội nhập quốc tế của các công nghệ chiến lược.
Theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, tiêu chuẩn, đo lường và chất lượng cần được xác định là nền tảng quan trọng để nâng cao năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh quốc gia. Việc hài hòa các tiêu chuẩn trong nước với chuẩn mực quốc tế sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại, đồng thời giúp doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Song song với đó, hợp tác quốc tế cũng đang được định hình theo hướng mới. Thay vì chỉ tập trung thu hút vốn đầu tư, trọng tâm chuyển sang tiếp nhận tri thức, công nghệ và chuyên gia quốc tế, qua đó nâng cao năng lực nghiên cứu, phát triển và làm chủ công nghệ trong nước.
Dù vậy, không phải tất cả các công nghệ chiến lược đều có thể tạo ra kết quả trong thời gian ngắn. Những lĩnh vực có độ phức tạp cao như công nghệ vệ tinh, đường sắt tốc độ cao hay đất hiếm vẫn cần lộ trình nghiên cứu và phát triển dài hạn trong giai đoạn 2026-2030.
Tuy nhiên, với sự vào cuộc đồng bộ của các bộ, ngành, địa phương cùng quyết tâm chính trị mạnh mẽ, nhiều sản phẩm công nghệ chiến lược đầu tiên của Việt Nam được kỳ vọng sẽ xuất hiện ngay trong năm 2026.
Đó cũng chính là tinh thần mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh tại Hội nghị sơ kết Nghị quyết 57: các công nghệ chiến lược quốc gia phải được tập trung nguồn lực để làm chủ và phát triển thành sản phẩm cụ thể. Bởi chỉ khi tri thức được chuyển hóa thành công nghệ, công nghệ trở thành sản phẩm và sản phẩm tạo ra giá trị cho xã hội, khoa học công nghệ mới thực sự trở thành động lực chủ yếu của mô hình tăng trưởng mới và nền tảng cho năng lực tự chủ quốc gia trong kỷ nguyên số.
