Từ một vùng đồi hoang sơ, cằn cỗi ở Hải Hòa, ông Phạm Việt Trung, Giám đốc Công ty TNHH Nuôi trồng, Sản xuất và Chế biến Dược liệu Đông Bắc đã từng bước gây dựng vùng nguyên liệu, bảo tồn nhiều loài dược liệu quý và đầu tư chế biến sâu, tạo ra những sản phẩm phục vụ sức khỏe cộng đồng. Hành trình hơn 16 năm gắn bó với cây dược liệu đã đưa ông trở thành một trong 96 gương mặt tiêu biểu được vinh danh “Nông dân Việt Nam xuất sắc 40 năm đổi mới” năm 2026.
16 năm trước, khu đất đồi tại thôn Hải Sơn, xã Hải Hòa còn hoang sơ, cằn cỗi. Trong điều kiện ấy, ông Phạm Việt Trung vẫn quyết định lựa chọn nơi đây để khởi nghiệp với cây dược liệu.
Từ những diện tích đầu tiên trồng giảo cổ lam, đến nay ông Trung đã xây dựng được vùng sản xuất dược liệu khoảng 12ha tại Hải Hòa, với nhiều loại cây có giá trị như kim ngân hoa, dây thìa canh, ngải mọi, rau đắng biển, đương quy, chè vằng, hoài sơn, ba kích... Vùng nguyên liệu cho sản lượng khoảng 200 tấn mỗi năm. Điều ông Trung đặc biệt chú trọng là kiểm soát chất lượng ngay từ đầu vào. Công ty thực hiện giám sát từ khâu sản xuất giống, trồng, chăm sóc đến thu hoạch, từng bước hình thành quy trình sản xuất nguyên liệu sạch, đáp ứng yêu cầu chế biến và phát triển sản phẩm.
Có vùng nguyên liệu ổn định, doanh nghiệp tiếp tục chuyển hướng từ trồng và bảo tồn sang chế biến sâu. Nhiều sản phẩm từ dược liệu được nghiên cứu, sản xuất dưới dạng viên nang, trà túi lọc, siro và các sản phẩm mỹ phẩm. Đến nay, doanh nghiệp đã phát triển khoảng 40 sản phẩm từ cây dược liệu, trong đó hơn 20 sản phẩm đạt tiêu chuẩn OCOP.
Bà Hà Thị Giang, Chủ tịch Hội Nông dân xã Hải Hòa, cho biết: Ông Phạm Việt Trung vừa là chủ doanh nghiệp đứng chân trên địa bàn, vừa là hội viên nông dân tích cực. Từ việc đưa cây dược liệu về trồng, bảo tồn những giống cây quý, ông từng bước nhân rộng vùng nguyên liệu, đầu tư thiết bị chế biến sâu và đưa sản phẩm ra thị trường. Quá trình đó không chỉ tạo dựng thương hiệu cho doanh nghiệp mà còn mở thêm việc làm, tạo sinh kế cho người dân địa phương.
Không dừng lại ở vùng nguyên liệu tại Hải Hòa, Công ty còn liên kết với hàng trăm hộ dân tại các địa phương trong thành phố để mở rộng vùng cung cấp dược liệu. Cùng với mở rộng diện tích, doanh nghiệp đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ trong trồng, chăm sóc, thu hoạch và chế biến nhằm nâng cao chất lượng, giá trị sản phẩm.
Một dấu mốc quan trọng trong quá trình phát triển là năm 2020, doanh nghiệp đầu tư nhà máy diện tích khoảng 500m² đạt tiêu chuẩn GMP-WHO. Đây là bước chuyển quan trọng, tạo điều kiện nâng cao chất lượng sản phẩm và từng bước hướng tới sản xuất các dòng sản phẩm từ dược liệu theo quy mô hàng hóa.
Ông Bùi Hải Sơn, Phó Chủ tịch UBND xã Hải Hòa, cho biết: Những ngày đầu về địa phương, ông Phạm Việt Trung chủ yếu tập trung trồng dược liệu với mong muốn bảo tồn các giống cây quý của Quảng Ninh. Trong quá trình sản xuất, nhận thấy tiềm năng lớn của nguồn nguyên liệu, ông mạnh dạn đầu tư, cải tiến kỹ thuật, ứng dụng tiến bộ khoa học để phát triển các sản phẩm phục vụ sức khỏe. Đối với địa phương, chúng tôi luôn quan tâm, đồng hành với doanh nghiệp. Doanh nghiệp phát triển cũng đồng nghĩa với việc tạo thêm nhiều việc làm, thu nhập cho người dân Hải Hòa.
Không chỉ đầu tư sản xuất, Công ty TNHH Nuôi trồng, Sản xuất và Chế biến Dược liệu Đông Bắc còn tham gia nhiều nhiệm vụ khoa học - công nghệ. Giai đoạn 2012-2016, Công ty hoàn thành nhiệm vụ khoa học và công nghệ của UBND thành phố về ứng dụng khoa học - công nghệ trồng và chế biến cây dược liệu tại Quảng Ninh, thuộc chương trình hỗ trợ ứng dụng và chuyển giao tiến bộ khoa học - công nghệ phục vụ phát triển kinh tế - xã hội khu vực nông thôn, miền núi. Đến tháng 6/2022, Công ty tiếp tục thực hiện dự án cấp nhà nước về ứng dụng khoa học - công nghệ chiết xuất và sản xuất thực phẩm chức năng hỗ trợ điều trị đau cơ xương khớp từ cây ngải mọi, đương quy Nhật Bản tại Quảng Ninh.
Với ông Trung, khoa học - công nghệ không tách rời quá trình phát triển cây dược liệu. Mỗi loài cây có những đặc tính, hoạt chất riêng; vì vậy, muốn nâng cao giá trị sản phẩm phải kết hợp giữa kinh nghiệm sản xuất với nghiên cứu khoa học, từng bước chiết xuất, phát huy những dược tính có giá trị. “Trong quá trình trồng, bảo tồn và phát triển, tôi suy nghĩ cần kết hợp với các nhà khoa học để chiết xuất những dược tính quý của dược liệu, đưa vào sản phẩm. Sự quan tâm của địa phương và việc được tiếp cận các nguồn vốn từ các đề tài khoa học - công nghệ đã tạo điều kiện để chúng tôi nghiên cứu sâu hơn, đưa khoa học - công nghệ vào chế biến sâu cây dược liệu”, ông Phạm Việt Trung chia sẻ.
Từ những bước đi ban đầu trên vùng đất khó, đến nay doanh nghiệp đã xây dựng được hệ thống sản phẩm dược liệu với nhiều sản phẩm OCOP 3 sao, 4 sao được duy trì liên tục từ năm 2013 đến nay. Giá trị lớn hơn không chỉ nằm ở những sản phẩm đã được đưa ra thị trường, mà còn ở việc hình thành vùng nguyên liệu, bảo tồn nguồn gen và tạo nền tảng cho phát triển lâu dài.
Sau hơn 16 năm, Công ty đã bảo tồn khoảng 20 loài dược liệu bản địa, đồng thời đưa nhiều loài dược liệu quý của Việt Nam về Quảng Ninh để nghiên cứu, bảo tồn và phát triển. Đây là nguồn gen có giá trị, mở ra hướng hình thành vùng dược liệu quy mô lớn hơn trong tương lai. Ông Phạm Việt Trung cho biết, mục tiêu thời gian tới không chỉ tiếp tục phát triển các dòng sản phẩm hiện có, mà còn xây dựng vùng bảo tồn và phát triển thêm những cây dược liệu mới của vùng Đông Bắc. Từ nguồn gen được lưu giữ, doanh nghiệp sẽ tiếp tục nghiên cứu, mở rộng vùng nguyên liệu, nâng cao giá trị sản phẩm và hướng tới phục vụ tốt hơn nhu cầu chăm sóc sức khỏe.
